OnderzoekCovidpandemie

Nadruk op ‘kwetsbare groepen’ was eenzijdig en polariserend, stellen deze onderzoekers

Tijdens de eerste coronagolf van de gingen verpleeghuizen dicht voor bezoekers.  Beeld ANP
Tijdens de eerste coronagolf van de gingen verpleeghuizen dicht voor bezoekers.Beeld ANP

‘Kwetsbare groepen’ waren zelf vaak niet zo blij met de bescherming die ze kregen van het kabinet, tijdens de coronapandemie. Onderzoekers stellen dat zij beter gehoord hadden moeten worden.

Tobiah Palm en Marten van de Wier

Waarschijnlijk vielen de woorden ‘kwetsbare groepen’ nog nooit zo vaak als tijdens de coronapandemie. Het kabinet trof maatregelen om verspreiding van het virus tegen te gaan, om ‘kwetsbare groepen’ te beschermen, zoals ouderen en chronisch zieken.

Maar lang niet iedere ‘kwetsbare’ zat op die bescherming te wachten. De focus op fysieke kwetsbaarheid was te eenzijdig, zo stellen zorg-ethici van de Universiteit voor Humanistiek in een onderzoek dat maandag verschijnt.

De eenzaamheid vond een oudere vrouw erger dan het risico te sterven

Neem het advies om contact met kwetsbare naasten te mijden en de tijdelijke sluiting van de verpleeghuizen voor bezoek. Een oudere vrouw vertelde de onderzoekers dat ze het helemaal niet zo erg had gevonden om te sterven. Zij vond het belangrijker zelf te kunnen kiezen of ze mensen wel of niet zag.

De maatregelen verminderden het risico op corona, maar hadden als neveneffect dat veel mensen vereenzaamden. Het risico van deze psychosociale kwetsbaarheid had de politiek beter moeten afwegen tegen het risico van lichamelijke kwetsbaarheid, stellen de onderzoekers.

De onderzoekers baseren zich op zestig interviews met mensen die op verschillende manieren kwetsbaar zijn: mensen met een lichte verstandelijke beperking, ouderen die thuis langdurige zorg ontvangen, de naasten van mensen die tijdens de pandemie in een hospice overleden, asielzoekers en erkende vluchtelingen. Op basis van deze gesprekken trekken ze lessen voor het kabinet.

Een tweedeling tussen ‘sterk’ en ‘kwetsbaar’

Door te hameren op lichamelijke kwetsbaarheid zorgde het kabinet onbedoeld voor een tweedeling in de samenleving, waarin ‘een minderheid van de samenleving als kwetsbaar en hulpbehoevend werd gelabeld en een meerderheid als sterk en verantwoordelijk’ zo stellen de onderzoekers.

Die twee groepen kwamen in het debat over de maatregelen steeds meer tegenover elkaar te staan. Ten onrechte, aldus de ethici: covid raakte ook mensen die niet als kwetsbaar gezien werden.

De overheid zou maatregelen dan ook niet moeten presenteren als ‘ter bescherming van een minderheid die op een unieke wijze kwetsbaar zou zijn’, stelt het rapport. ‘Publiekelijk stilstaan bij een gedeelde kwetsbaarheid van alle burgers kan helpen om polarisatie tegen te gaan.’

In het rapport staan ook andere lessen. Zo vinden de zorg-ethici dat de politiek zich te lang bleef verschuilen achter ‘noodzaak’, en zo het debat over de maatregelen stillegde. Noodzaak lijkt een feit, schrijven de onderzoekers, maar er schuilt wel degelijk een oordeel achter: waarom vinden we iets noodzakelijk?

“Aan het begin van de coronapandemie was er sprake van een acute situatie,” zegt hoofdonderzoeker Adrienne de Ruiter. “Maar toen de eerste crisis voorbij was, had de regering in gesprek moeten gaan met haar burgers.”

Lees ook:

Waarom corona ons opzadelt met zoveel morele dilemma’s

De strijd tegen corona is in twee jaar veranderd van oorlog naar guerrilla. Daardoor dringen de morele dilemma’s tot achter de voordeur door, zegt Frits de Lange, emeritus hoogleraar ethiek. Mag je je ongevaccineerde nicht voor kerst de deur wijzen?

Ethici zijn het contact met de realiteit kwijt, vindt filosoof René ten Bos

De coronacrisis levert dilemma’s op, bijvoorbeeld rond vrijheid en dwang. Ook de klimaatcrisis roept tal van vragen op. En steeds helpen ethici de burger bij het nadenken over wat goed handelen is. Een slechte ontwikkeling, meent filosoof René ten Bos. Hij ziet liever dat ethici een toontje lager zingen. ‘Ethiek eruit, politiek erin.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden