InterviewCafémoord

Nabestaande cafémoord 1983 blikt terug: ‘De straf van de dader zou definitief moeten zijn’

Otto Snoek.  Beeld Werry Crone
Otto Snoek.Beeld Werry Crone

De man die twee familieleden van Otto Snoek doodschoot in café ‘t Koetsiertje in 1983, heeft gratie gekregen. Snoek vindt het moeilijk te verkroppen. ‘Hij heeft definitief een einde gemaakt aan levens. Daarom zou ook zijn straf definitief moeten zijn’.

Op 6 april 1983 ging de telefoon in ­huize Snoek. Het was 6 of 7 uur in de ochtend. Vreemd tijdstip, vond de destijds 16-jarige Otto. Aan de lijn de zus van zijn oma, die met haar Brabantse tongval vertelde over de schietpartij de avond ervoor in café ’t Koetsiertje in Delft. “Wat ik me daarna vooral herinner is de stilte in de familie. Alsof er ­gewoon niets meer te zeggen viel.”

Bij de schietpartij vielen zes doden, ­onder wie Snoeks tante Tonneke (oftewel ­Tonnie) Sneekes en zijn 12-jarige nichtje Carmen. Of eigenlijk gaat het om de dochter en kleindochter van de zus van zijn oma. Maar hij noemde ze altijd al tante en nichtje. De familie was klein en hecht.

De foto's van zolder

De aanleiding dat Snoek het familie­archief van zolder heeft gehaald en de foto’s van zijn familieleden een voor een op tafel legt, is het recente besluit van demissionair minister Sander Dekker voor rechtsbescherming om de dader van de schietpartij gratie te verlenen. Snoek, in het dagelijks leven ­fotograaf, onder meer voor deze krant, heeft de brief daarover die een koerier bij hem thuis in Rotterdam kwam afleveren nog steeds niet helemaal kunnen lezen. Hij wordt er misselijk van. “Het bericht kwam niet uit de lucht vallen. Er ging een opbouw aan vooraf. Maar nu is het toch zover. Tegen beter weten in hoop je dat het niet zo zal zijn.”

De opbouw waar hij op doelt zijn de rechtszaken die de dader tegen de staat voerde om gratie af te dwingen. Minister Dekker bleef de verzoeken afwijzen, maar had daar volgens de laatste rechterlijke uitspraak ­afgelopen januari geen enkele grond meer voor. Met tegenzin besloot hij over te gaan tot gratie.

Dat levenslanggestraften in Nederland kans maken op vervroegde vrijlating, is het gevolg van uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en de Hoge Raad. Die bepaalden dat iemand opsluiten zonder ­perspectief op vrijlating – iets wat sinds de eeuwwisseling gangbaar was geworden in Nederland – in strijd is met het Europese mensenrechtenverdrag. Sinds 2017 kent Nederland daarom het beleid dat een speciale commissie zich na 25 jaar over een zaak van een levenslanggestrafte buigt om te beoordelen of hij toe is aan het starten van een resocialisatietraject.

Een gezin stichten

De dader van de schietpartij in ’t Koetsiertje was de 25 jaar al lang gepasseerd toen dat beleid werd ingevoerd. Hij was de langst­gestrafte man van Nederland. Al woonde hij al een tijdje buiten de gevangenismuren, ­nadat de tbs-kliniek waar hij een deel van zijn straf verbleef, had geoordeeld dat hij daaraan toe was.

Snoek: “Hij heeft zo de kans gekregen te trouwen, om een gezin te stichten. Zou zo’n man voor nageslacht mogen zorgen? Ik vind niet dat je dat hebt verdiend als je het licht bij anderen hebt uitgedaan. Hij heeft mijn 12-jarige nichtje vermoord. Zij heeft daardoor nooit de kans gehad nageslacht te ­krijgen.”

Het mag duidelijk zijn wat Snoek van de gratieverlening vindt. Al neemt hij Dekker niets kwalijk, die heeft volgens hem zijn nek uitgestoken om gratie tegen te houden. Dat de dader nu officieel een vrij man is, is het gevolg van het systeem, van rechten waar elk mens aanspraak op maakt, zegt Snoek. “Rechtsgeleerden kunnen dat heel mooi verwoorden. Maar zij redeneren op abstract humanistische wijze. Ik als ­nabestaande kan er het nodige over zeggen wat geen rechtsgeleerde zou kunnen ­op­peren. Zoals: leed bestaat echt. Het kan ­iemand echt worden aangedaan.”

Het werd zijn tante en nichtje aangedaan. En zijn oom, die de schietpartij overleefde.

“Ik heb hem nooit meer gesproken. Hij heeft direct daarna met de familie gebroken. Eén keer heeft hij zijn verhaal in de krant gedaan. Daardoor weet ik dat de dader eerst mijn tante in de knie heeft geschoten. Daarna schoot hij een kogel door het hoofd van mijn nichtje omdat ze gilde. Toen heeft hij mijn tante doodgeschoten. En toen mijn oom beschoten.” Inmiddels is zijn oom overleden. Een opluchting, zegt Snoek. “Hij is ervanaf.”

Een van de laatste foto's gemaakt van Tonnie Sneekes.

 Beeld familie archief
Een van de laatste foto's gemaakt van Tonnie Sneekes.Beeld familie archief

Zijn oom en tante stonden in Delft op de markt met bloemen. Ze waren een opvallend stel, vertelt Snoek. “Ik kan zijn stem­geluid nog goed voor me halen, zo’n harde stem van een marktkoopman. Mijn tante was een mooie verschijning. Ze leek meer een Française dan een Nederlandse met haar gitzwarte haar. Dat droeg ze omhooggetoupeerd. Ze woonden in een flat en hielden van barok. Er stond een groot orgel in de kamer. Kun je je het voorstellen in een flat?”

Die avond in april 1983 was het gezin in het café omdat zijn oom de zaak wilde overnemen. Hij was het werk op de markt zat. “Mijn nichtje had niet in dat café moeten zijn op dat tijdstip. Normaal regelden ze ­altijd een oppas, dit keer was dat blijkbaar niet gelukt.” Er ontstond een ruzie tussen andere kroeggasten. De dader vertrok om even later terug te keren met een wapen.

“Ik vraag me weleens af: wat als het mijn dochter zou zijn die hij geraakt zou hebben? Ik heb nog de ‘luxe’ dat het verdere familie is. En nu al voel ik het verdriet heel sterk. Niet dat het altijd op de voorgrond aanwezig is, maar het is er altijd. Als iets dat op zolder staat.”

Vindt hij niet dat de dader na bijna 38 jaar straf heeft geboet voor zijn daden? “Mijn woede is eerder toegenomen in de loop van de jaren. Alsof het er in alle rust steentje bij steentje is bijgezet. Een permanente haat zou je het kunnen noemen.” Haat vinden veel mensen een lelijk woord, zegt Snoek. “Een vies woord, net als de dood. Toch moet je ermee leven.”

De druk van de ketel

Hij heeft in het verleden contact gehad met Slachtofferhulp. Het beviel hem niet. Ze waren er vooral op gericht om de druk van de ketel te halen. Maar daar had hij helemaal geen behoefte aan. “Er is druk, nog steeds. Niet te hoog, maar de druk is er wel.”

Wat meespeelt is dat Snoek het laatst­levende familielid is. Het drama vergeten zou voelen als verraad. “Mijn moeder en oma droegen destijds het verdriet voor mij. Het werd bij me weggehouden. Nu ben ik de oudste generatie. Ook mijn dochter neemt het verdriet mee. Op een andere manier dan mijn moeder of mijn oma, maar het zit in haar.

Carmen Sneekes.
 Beeld familie archief
Carmen Sneekes.Beeld familie archief

“De ouders van mijn tante overleden ­beiden een paar jaar na de schietpartij. Van verdriet. Ze hebben nooit één traan gelaten. Er was alleen een stilte. Ze hadden een heel klein huisje in Den Bosch en dat kwam overeen met hun leven. Alleen mijn moeder ging er wekelijks op bezoek. Ik heb het gevoel dat ik voor hen moet opkomen. Zeker nadat mijn moeder twee jaar geleden is overleden.”

De ouders van Tonnie zijn de reden dat Snoek twee jaar geleden besloot Sander Dekker een brief te schrijven. Hij wilde de minister laten weten dat er in ’t Koetsiertje in 1983 niet zes mensen zijn overleden, maar acht. Hoewel de gangbare gedachte is dat tijd alle wonden heelt, is dat voor na­bestaanden anders, schreef hij.

“Er zijn dingen die permanent zijn. Het is absurd dat mijn tante en nichtje er niet meer zijn. Nee, ze zijn er wel, maar hun verhaal is niet doorgelopen. Dat heeft hij op zijn geweten, hij heeft toen hij zijn pistool trok definitief een einde gemaakt aan ­levens. Daarom zou ook zijn straf definitief moeten zijn.”

Vindt Snoek niet dat elk mens recht op perspectief heeft? “Ik probeer mezelf te blijven bevragen of het terecht is wat ik voel. Ik kan gerust zeggen: levenslang krijgen zou levenslang moeten betekenen. Ook dat is perspectief: de rest van je leven is je wereld beperkt tot de gevangenis. Natuurlijk moet hij gewoon te eten en te drinken krijgen, moet hij boeken kunnen lezen en zich ­kunnen bewegen binnen de gevangenis. Een soort kloosterschap, zo stel ik me dat voor. Dat hij zich neerlegt bij wat hij heeft ­gedaan. Dat zou mij rust hebben gegeven.”

Lees ook:

Betekent levenslang ook echt tot de dood in de cel?

De minister heeft een te grote politieke invloed op het traject van resocialisatie en uiteindelijke gratie van levenslanggestraften, zeggen juristen. De levenslange celstraf in Nederland is volgens hen daardoor nog altijd uitzichtloos.

‘De levenslange celstraf voor de moordenaars van mijn Berend biedt mij geen enkele troost’

De twee mannen die de vriend van Ciska Postma in 2012 hebben gedood, kregen levenslang. ‘Gerechtigheid, riep ik toen. Maar diep van binnen wist ik dat dat onzin was.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden