MKZ-crisis

Na negentien jaar uitspraak in MKZ-zaak Kootwijkerbroek: de Staat heeft dieren terecht geruimd

Een ME-busje rijdt door Kootwijkerbroek, voorjaar 2001. Bewoners hebben uit protest dode varkens en kalveren opgehangen. Beeld ANP

De Staat heeft in 2001 terecht 60.000 dieren laten ruimen op 246 boerderijen in Kootwijkerbroek tijdens de uitbraak van mond- en klauwzeer (MKZ). Dat oordeelde de hoogste economische rechter, het College van Beroep voor het bedrijfsleven, dinsdag in een zaak die was aangespannen door de boeren uit het Gelderse dorp. 

De boeren en inwoners van Kootwijkerbroek geloofden niet dat hun dieren besmet waren met het MKZ-virus. De ziekte verspreidde zich namelijk niet verder en de laboratoriumtesten waren ook niet overtuigend. De boeren eisten daarom inzage in de laboratoriumtesten om de betrouwbaarheid van de monsters te controleren.  

Maar volgens de rechtbank hebben de boeren, verenigd in de stichting MKZ Crisis Kootwijkerbroek, niet kunnen aantonen dat in het laboratorium systematisch fouten zijn gemaakt of dat de monsters die werden onderzocht in het laboratorium zijn besmet met andere monsters. De Staat heeft dus op goede gronden geconstateerd dat sprake was van besmetting met MKZ.  Daarom mochten de boerderijen worden geruimd, eerst in een straal van 1 kilometer rondom de besmette boerderij, later in een straal van 2 kilometer.

“Hoe ingrijpend die beslissing ook was, het is niet onevenredig”, zei de rechter dinsdag. Hij constateerde wel dat de zaak veel te lang heeft geduurd en kende de boeren daarom een schadevergoeding toe.

De boeren reageerden teleurgesteld op de uitspraak, maar zeiden dat ze niet anders hadden verwacht.

De Mobiele Eenheid werd in 2001 ingezet toen boze boeren probeerden het ruimen van de besmette dieren te verhinderen. Beeld ANP

Terugblik: confrontatie tussen boeren en ME 

In Kootwijkerbroek werden in 2001 alle bedrijven binnen de gevarenzone van twee kilometer volgens protocol geruimd. Maar op een avond begin april komt het tot een gewelddadige confrontatie van boeren en de ME. De boeren willen niet geloven dat hun dorp echt getroffen is door het gevaarlijke virus.

Veehouder Gert-Jan Dokter bijvoorbeeld, wiens bedrijf in de lente van 2001 geruimd wordt, had meteen zijn twijfels. MKZ slaat om zich heen, weet hij. “Als een boer het vandaag heeft, heeft zijn buurman het morgen”, zegt hij, terugblikkend op die tijd. Maar zichtbare besmetting bleef uit in Kootwijkerbroek; de dieren hebben geen ziekteverschijnselen.  Was het écht het MKZ-virus dat hier de kop opstak?

Tegen het zere been

Ook de houding van Laurens Jan Brinkhorst, minister van landbouw tijdens de ruimingen, deugt niet, vinden veel inwoners van Kootwijkerbroek in 2001. In een interview zegt de D66-minister dat “zolang Onze Lieve Heer zelf niet heeft gesproken, men in Kootwijkerbroek niet gelooft dat er mond-en-klauwzeer is”. Dat stootte tegen het zere been van het orthodox- christelijke dorp. Afgelopen weekend erkende Brinkhorst, negentien jaar na dato, in het programma ‘Nieuwsuur’ dat hij ‘misschien meer empathie had moeten tonen’.

Uiteindelijk worden er in 2001 zo’n 60.000 varkens, koeien en schapen geruimd in Kootwijkerbroek. Lau Jansen, oprichter van de stichting Onderzoek MKZ-crisis Kootwijkerbroek, weet het nog goed. “Tijdens de ruimingen zag ik die grijpers dieren afvoeren alsof het rotte tomaten waren. Vreselijk.” Jansen richtte zijn stichting op, omdat de overheid volgens hem niet hard kon maken waarom de ruimingen nodig waren.

Negentien jaar later is het boek gesloten, met de uitspraak van het College van Beroep voor het Bedrijfsleven in Den Haag: de overheid stond in 2001 in zijn recht toen het besloot over te gaan tot ruiming. 

‘Schoonheidsfoutjes’

Drie experts hebben inmiddels de procedures van bijna twintig jaar geleden onder de loep genomen. Onder hen is viroloog Ab Osterhaus. Volgens hem zijn er ‘schoonheidsfoutjes’ gemaakt in de MKZ-procedures van de overheid.  Maar, zegt hij, er valt volgens hem niet meer vast te stellen of die foutjes echt hebben geleid tot een verkeerde diagnose in Kootwijkerbroek. Of het virus er was, is dus niet meer met zekerheid te zeggen.

Advocaat Jacques Sluysmans, die de boeren bijstaat, is in ieder geval blij met het onderzoek van de deskundigen. Zijn cliënten hebben daardoor in ieder geval één doel bereikt, zegt hij. “We hebben erkenning gekregen. Als ik chargeer heeft de overheid toegegeven dat het hier niet om gekke Henkie gaat, maar om mensen die willen weten wat er precies is gebeurd.”

Lees ook:
De Staat van de Boer: vooral jonge boeren worden steeds radicaler

Vooral jonge agrariërs ontkennen het stikstofprobleem en omarmen radicale acties. De boerenopstand verhardt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden