Afweer

Na corona pieken de kinderziektes, relatief veel jonge patiënten worden ernstig ziek

Marjolein troost  peuter Linda, die waterpokken heeft.  Beeld ANP / Roel Burgler
Marjolein troost peuter Linda, die waterpokken heeft.Beeld ANP / Roel Burgler

Opvallend veel kinderen kampen ermee: de jeukende blaren van de waterpokken. Virussen en bacteriën maken een inhaalslag na corona, zo zeggen experts. Soms worden kinderen ernstig ziek.

Marten van de Wier

De streptokokken: een groep meestal ongevaarlijke bacteriën, bekend van kinderziektes als krentenbaard en roodvonk. In een klein deel van de gevallen is infectie echter levensbedreigend. Dit jaar kregen al zeker zeventig kinderen een ernstige streptokkeninfectie. Dat zijn er zo’n drie keer zoveel als normaal in deze tijd van het jaar. Zeven van hen overleden.

Deze week waarschuwden kinderartsen hun collega’s: let extra goed op de symptomen van streptokokken, die vaak toeslaan na een waterpokkeninfectie. Alarmsignalen zijn onder andere blijvende koorts, infecties aan de beschadigde huid of een plotselinge achteruitgang in de toestand van het kind.

Hepatitis en het RS-virus flakkeren ook op

Het is niet de eerste infectieziekte die opleeft. Eerder signaleerden Britse artsen al een opflakkering van ernstige hepatitis (leverontsteking) bij kinderen. Dan is er nog RS: een luchtwegvirus dat vooral zuigelingen treft en meestal ongevaarlijk is – maar niet altijd. Ook RS zorgde voor een toename van de kinderen op de intensive care in maart, na een eerdere piek afgelopen zomer.

Heeft dat rondgaan van ziektes te maken met de maatregelen in de afgelopen twee jaar om de pandemie te beteugelen? In periodes dat de scholen en de horeca dicht waren, konden allerlei andere virussen en bacteriën immers minder kinderen besmetten. Wat heeft dat gedaan met hun afweer?

De lockdowns hebben de afweer niet verzwakt, stelt immunoloog Ger Rijkers van het University College Roosevelt in Middelburg. Het immuunsysteem heeft een sterk geheugen voor ziekmakers waarmee het in aanraking is geweest. Als het twee jaar minder geprikkeld wordt, lijdt het daar niet onder.

Maar het immuunsysteem van kinderen is in die periode ook niet veel sterker geworden. De afweer tegen allerlei ziektes moet bij hen nog worden ingeprogrammeerd. Dat gebeurt normaal gesproken vanzelf, doordat ze virussen en bacteriën oplopen tijdens het spelen.

‘We zien een inhaaleffect van ziektes waaraan kinderen niet zijn blootgesteld’

“Nu is er een cohort kinderen dat aan veel ziektes niet is blootgesteld. We zien een inhaaleffect”, zegt Rijkers. Volgens Rijkers vooral bij kinderen die tijdens of vlak voor de pandemie geboren zijn, de groep tussen de 0 en de 3 jaar oud. “Zij zullen een minder goede afweer hebben dan ze onder normale omstandigheden op hun leeftijd hadden gehad.”

Het uiterst besmettelijke waterpokkenvirus profiteert daarvan. In coronatijd kwam de huisarts het nauwelijks tegen. Nu vier tot vijf keer zoveel als in de eerste maanden van 2021. Vrijwel ieder kind krijgt op jonge leeftijd waterpokken. Nu krijgen veel kinderen ze tegelijk.

Waarom krijgen meer kinderen streptokokken?

Die waterpokken zijn de hoofdverdachte achter de toename van infecties met streptokokken. Streptokokken uit de A-groep – en daar gaat het hier om – grijpen vaak hun kans na waterpokken. Ze komen binnen via de beschadigde huid.

Bij de helft van de ernstige streptokokkeninfecties hadden kinderen eerder waterpokken, zegt Michiel van der Flier, kinderarts en immunoloog aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Volgens Van der Flier gaat het om de gebruikelijke streptokokken, niet om een ernstiger stam. Maar nu meer kinderen besmet raken, worden ook relatief veel kinderen ernstig ziek.

Inhaaleffect speelt ook bij hepatitis

Dat is ook zo bij ernstige hepatitis bij kinderen, denkt Ruben de Kleine, leverchirurg bij het Universitair Medisch Centrum Groningen. De Kleine schat in dat in Nederland in totaal 12 tot 20 kinderen in de eerste maanden van dit jaar ernstige hepatitis hebben gehad. Bij vijf leidde dat tot ernstig leverfalen. Vier van hen hadden een transplantatie nodig. Dat is even veel als normaal gesproken in een jaar.

De toename wordt niet veroorzaakt door de bekende hepatitis-virussen met de letters A tot en met E. Maar er zijn nog zeker twintig andere bacteriën en virussen die tot leverontsteking kunnen leiden, ook griep bijvoorbeeld.

De Kleine denkt dat een ‘clustering van infecties’ met deze ziekmakers de oorzaak was: ook in dit geval een inhaaleffect door de lockdowns.

‘Kinderen halen die achterstand in het immuunsysteem wel in’

Is het erg, dat uitgestelde en verhevigde rondgaan van virussen en bacteriën? Ger Rijkers vindt van niet. “De achterstand in het immuunsysteem halen kinderen wel in. Wat ze normaal in drie jaar opdoen, gebeurt nu misschien in drie maanden. Het immuunsysteem kan in korte tijd op veel verschillende bacteriën en virussen reageren.”

De Kleine ziet dat als leverarts anders. Die hepatitis-piek zorgde voor veel levertransplantaties in korte tijd. Daardoor waren er niet genoeg levers van overleden donoren. Bij alle vier de transplantaties stonden ouders een stukje van hun lever af aan hun kind. “Dan onderwerp je ouders die heel ongerust zijn over hun kind aan een zware operatie. Dat doe ik liever niet”, zegt De Kleine.

Ook maakt hij zich zorgen over de herfst. Wat als corona dan opleeft, samen met de griep en het RS-virus, dat normaal gesproken in oktober en november rondgaat? Dat zou kunnen zorgen voor een overbelasting van de krappe kinder-intensive cares, vreest hij. “Ik hoop daarom dat het immuunsyteem tegen die tijd weer voldoende op stoom is gekomen.”

Lees ook:

Waardoor het immuunsysteem soms ontspoort? Dat is een uitermate complex verhaal

Bij auto-immuunziekten als reuma of ms valt de afweer het eigen lichaam aan. Vergissing van het systeem, of een trigger van buitenaf? ‘Vergeet de rol van het orgaan zelf niet.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden