Onderwijs

Murw en ongemotiveerd: achterstanden inlopen lukt veel scholieren niet meer

null Beeld ANP
Beeld ANP

Het schooljaar waarin achterstanden juist hadden moeten worden ingelopen, stelt scholen en leerlingen weer voor allerlei onrust en obstakels.

Laura van Baars

Hoe langer ze thuiszitten, hoe groter de vraag of scholieren hun leerachterstanden ooit nog inhalen. Vooral de sociaal-emotionele ontwikkeling baart schoolbestuurders in zowel het basis- als middelbaar onderwijs grote zorgen. “Iedere quarantaine ontregelt weer”, zegt rector Ajolt Elsakkers van het Sint-Maartenscollege in Voorburg. “Wat doet het met de persoonlijkheidsontwikkeling van een kind als het op een gevoelige leeftijd keer op keer wordt afgezonderd?”, vraagt Arnold Jonk van de Amsterdamse koepel van basisscholen Staij zich af.

Op het Sint-Maartenscollege zijn nog nooit zoveel afwezige leerlingen geweest als deze week, ruim 100 van de 1200. Elsakkers: “We zien meer somberheid en lethargie en minder motivatie en onderlinge binding. We organiseren allerlei activiteiten voor hen maar we maken ons wel zorgen.”

De leerlingen zijn murw, ziet ook rector Rob Schuurmans van het Eindhovens Frits Philipslyceum. “Leerlingen die vroeger gemotiveerd waren, lijken dat nu niet meer te kunnen opbrengen. Zo gaat hun psychische ontwikkeling hand in hand met hun schoolresultaten.”

Een nog diepere kloof

Onderwijssocioloog Thijs Bol (Universiteit van Amsterdam) houdt er rekening mee dat ook op het gebied van kennis en vaardigheden voor een grote groep leerlingen inmiddels te veel tijd verstreken is om het passende niveau te halen. “De eerste lockdown in 2020 was voor alle scholieren schadelijk. De tweede lockdown was voor een deel van de leerlingen minder schadelijk, maar groeide ook de achterstand voor kansarme leerlingen. Nu met de quarantaines zal die kloof voor hen nog weer dieper worden.”

Verschillen tussen leerlingen groeien door, ziet Rob Schuurmans. Op het Frits Philips lyceum zit nu een op de zes leerlingen thuis. “Het is een kwestie van geluk of pech met de hoeveelheid weken dat je in quarantaine moet, en met je thuissituatie. Inmiddels zijn we al twee jaar soepeler met het laten overgaan van leerlingen naar de volgende klas, steeds vanuit de hoop dat we de leerling wel weer op niveau krijgen. Maar dat blijkt in deze situatie niet haalbaar.”

Voor de zomer werd een schooljaar verwacht waarin voortvarend gewerkt kon worden aan het inlopen van die achterstand, dankzij ruime budgetten die daar in het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) voor zijn uitgetrokken. Alle scholen moesten een ‘scan’ maken van het niveau van hun leerlingen om te bepalen wat nodig was om vertraging in te lopen. Schuurmans: “Dat was een momentopname. Maar die is bij ons inmiddels volledig achterhaald. En maak je er nu een, dan zal die door het grote aantal afwezigen ook weer snel achterhaald zijn. Dat het NPO maar 2,5 jaar loopt, is daarom ook gekkenwerk.”

Als de NPO-gelden er niet waren geweest, dan had het er met de ontwikkeling van leerlingen nog veel slechter voorgestaan, is de overtuiging van Arnold Jonk. “Dankzij de mensen die we met die gelden hebben ingehuurd, kan het onderwijs in ieder geval veel vaker doorgaan. Maar het is evident: we hebben dit schooljaar minder kunnen inhalen dan we van plan waren.”

Sociale ontwikkeling stokt

Ook in het basisonderwijs zijn het niet de cognitieve resultaten waar Jonk zich de grootste zorgen om maakt. Hij ziet hij de sociale ontwikkeling van leerlingen als mogelijk grootste verlies. “Na iedere periode van afwezigheid moet je weer opnieuw beginnen met het opbouwen van sociale vaardigheden binnen de groep. Het is ongewis welke impact dat zal hebben.”

Thijs Bol vlakt ook de leerachterstanden op de basisschool niet uit. Hij vindt de huidige derde- en vierdegroepers extra kwetsbaar. “Leerlingen die in 2020 en 2021 in groep 3 zaten hebben vertraging opgelopen in het leerproces. Hoe jonger je bent, hoe meer je sneller leert, dus dat haal je later niet even goed weer in. Bovendien zijn scholen door de personeelstekorten en het ziekteverzuim meer bezig om roosters rond te krijgen en te voldoen aan de kerntaken, dan extra ondersteuning te bieden aan leerlingen die dat nodig hebben.”

Jonk denkt zo langzamerhand dat het onderwijs de bakens moet verzetten: “We moeten anders gaan kijken naar hoeveel tijd een leerling nog nodig heeft om het passende niveau te halen. Zou het geen idee zijn om meer kopklassen op te zetten, waarin basisscholieren na groep 8 nog een jaar worden voorbereid voor het voortgezet onderwijs?”

Lees ook:

De generatie lockdown moet weer wennen aan school: ‘Ik zette de docent op mute en ging wat anders doen’

Hoe zet je leerlingen na twee jaren met lockdowns weer ‘aan’? Dat blijkt de grootste uitdaging nu scholen zonder beperkingen open zijn. Op het Yuverta in Montfoort zijn ze met man en macht bezig om leerlingen weer bij de les te krijgen.

Ernstige zorgen na dramatisch verlopen toetsweek. ‘Ze zijn totaal niet bezig met leren’

De toetsweek drukt middelbare scholen met de neus op de feiten: de lockdown laat zijn sporen na: de leervertraging is nog niet voorbij. Krijg tieners maar weer eens in het gareel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden