Asielzoekers slapen langs de weg op het eiland Lesbos nadat het kamp Moria is afgebrand.

Asielprocedure

‘Moria-akkoord tast de rechtspositie van asielzoekers aan’

Asielzoekers slapen langs de weg op het eiland Lesbos nadat het kamp Moria is afgebrand. Beeld AFP

Asielzoekers moeten straks meteen over hun asielmotieven vertellen, zonder hulp van een advocaat.

Het ‘Moria-akkoord’ dat donderdag werd gesloten gaat niet alleen over de opvang van vluchtelingenkinderen uit Griekenland: in datzelfde akkoord spraken de coalitiepartijen af om de Nederlandse asielprocedure ‘efficiënter’ te maken, door onderdelen van de procedure naar voren te halen. Vluchtelingenwerk en asieladvocaten vrezen dat daarmee de rechtspositie van asielzoekers wordt aangetast, terwijl de asielprocedure niet wordt versneld.

Wat zijn de plannen? De coalitie wil allereerst het aanmeldgehoor uitbreiden. Wanneer een asielzoeker in Nederland aankomt krijgt hij of zij eerst zo’n gehoor, een soort basisregistratie. De asielzoeker moet vragen beantwoorden over zijn of haar identiteit, opleiding en land van herkomst. De vraag waarom hij of zij het land van herkomst moest verlaten wordt nog niet gesteld. Dat komt pas aan de orde bij het ‘eerste gehoor’ bij de start van de algemene asielprocedure. Door de achterstanden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is dat vaak pas na een jaar tot twee jaar. Voor het eerste gehoor kan de asielzoeker met een advocaat spreken om zich voor te bereiden op de gesprekken met de IND.

Vluchtmotief

In de nieuwe situatie moet een asielzoeker direct bij het aanmeldgehoor over het asielmotief vertellen, zonder advocaat. Het eerste gehoor wordt afgeschaft. Dat zou de efficiëntie ten goede komen, schrijft staatssecretaris Ankie Broekers-Knol in de Kamerbrief over Moria: veel elementen uit het eerste gehoor, zoals vragen over identiteit en land van herkomst, worden immers ook al in het aanmeldgehoor gesteld.

Migranten hebben de nacht doorgebracht op een parkeerplaats op het Griekse eiland Lesbos. Beeld AFP

Onverstandig, vindt Evita Bloemheuvel van Vluchtelingenwerk. “Wij vrezen dat mensen die net in Nederland arriveren niet goed weten wat het gehoor precies inhoudt. Stel, iemand is gevlucht omdat hij homoseksueel is. Hij heeft daar de hele reis niets over gezegd, uit angst dat hem iets wordt aangedaan. Vervolgens komt hij in een gehoor terecht, bij een overheid waarvan hij niet weet of hij die kan vertrouwen. De kans is groot dat hij het belangrijkste vluchtmotief niet noemt.”

Juist minder efficiënt 

Dat kan grote gevolgen hebben voor de asielprocedure, zegt asieladvocaat Ali Agayev. Hij vindt het kwalijk dat asielzoekers straks zonder advocaat een belangrijk gehoor moeten afleggen. “De dingen die je bij het aanmeldgehoor hebt gezegd kunnen tegen je worden gebruikt. Dit gaat ten koste van de rechtspositie van asielzoekers.” Ook Wil Eikelboom, voorzitter van de Vereniging van Asieladvocaten Nederland, vreest daarvoor. Hij sprak op Twitter over een ‘verschraling van de asielprocedure in Nederland’: “Een groter deel van de asielprocedure gaat zich afspelen vóórdat de asielzoeker gedegen en persoonlijke bijstand heeft gekregen.”

In haar Kamerbrief schrijft de staatssecretaris dat de verklaringen uit het aanmeldgehoor altijd nog later kunnen worden gewijzigd, in samenspraak met een advocaat. Maar dat gaat juist ten koste van de efficiëntie die de staatssecretaris beoogt, zegt Bloemheuvel. “Je hebt eerder kans dat de wachttijden oplopen omdat er straks veel moet worden gecorrigeerd.”

Lees ook: 

Politiek heeft problemen bij de IND vooral aan zichzelf te danken

De bezuinigingen op de IND waren te stevig en het kabinet reageerde te langzaam toen wachttijden voor asielprocedures opliepen.

De IND wil 11.000 asielaanvragen wegwerken met vragenlijsten, advocaten hebben bedenkingen

Met behulp van vragenlijsten wil de IND de achterstanden bij de asielaanvragen te lijf gaan. Asieladvocaten en Vluchtelingenwerk vrezen dat die methode ten koste gaat van de zorgvuldigheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden