Coronavirus

Mondkapjesplicht: dooft dit het coronavuur of is het een druppel op een gloeiende plaat?

Reizigers met mondkapjes bij de pont achter Amsterdam CS.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Is een gedeeltelijke mondkapjesplicht een druppel op een gloeiende plaat, of is met deze en andere maatregelen het vuur definitief te doven?

Minister Ferd Grapperhaus van justitie en Hubert Bruls, voorzitter van het Veiligheidsberaad, zien geen reden tot snel ingrijpen, nu het RIVM deze week bekendmaakte dat het aantal besmettingen sterk is gestegen. Dat zal tot teleurstelling leiden bij de vier deskundigen die door zorgminister Hugo de Jonge zijn gevraagd om mee te denken over bestrijding van het virus. Zij adviseerden donderdagavond snel in te grijpen. Laaien de branden volgende week weer op, zonder de geadviseerde maatregelen?

De vier deskundigen pleiten onder meer voor mondkapjes in de horeca en bij contactberoepen, voor sterker bron- en contactonderzoek en quarantainemaatregelen voor Nederlanders die uit risicogebieden komen. Want het virus voelt zich weer beter in Nederland, dankzij het gedrag van met name jongeren en jongvolwassenen.

Toch vinden de vier deskundigen het te makkelijk om alleen beschuldigend naar ongehoorzame burgers te wijzen. Mensen houden geen afstand omdat regels en beleid onduidelijk en dubbelzinnig zijn, stellen zij. Voor cafés, luchtvaart, kermissen en demonstraties gelden verschillende criteria. De overheid zal dat beter moeten uitleggen.

De veiligheidsregio’s zijn verdeeld over strengere maatregelen

Veiligheidsregio’s vertrouwen er voorlopig op dat hun inwoners verstandig met de coronaregels omgaan. De urgentie van de groep experts die het kabinet in een brief opriep om direct met extra maatregelen te komen, klinkt bij de regio’s veel minder. Al hangt strengere handhaving op verschillende plekken wel in de lucht, blijkt uit een rondgang.

Zo zegt Noord-Holland-Noord strenger te gaan handhaven zodra ze dat organisatorisch hebben geregeld. Ook Veiligheidsregio Zeeland gaat mogelijk meer handhaven, nadat horeca-ondernemers afgelopen week nog eens in een brief werden opgeroepen de regels te respecteren. Amsterdam gaat extra handhavers inzetten, omdat door de toeristenstroom de anderhalve meter in de binnenstad onhoudbaar is. Daar tegenover staan Veiligheidsregio’s zoals Limburg-Noord en –Zuid, Flevoland en Drenthe, die vooralsnog geen reden zien om strenger op te treden, bijvoorbeeld omdat in hun regio nog geen nieuwe haard is ontstaan.

Ook een regionale mondkapjesplicht lijkt er voorlopig niet te komen. Vrijdag kondigde het kabinet aan dat ze het Outbreak Management Team gaan vragen om een nieuw advies over het verplicht stellen van mondmaskers op meer plekken dan in het ov. Onder meer de burgemeesters van Amsterdam en Rotterdam drongen daarop aan. De meeste Veiligheidsregio’s zeggen dat advies en de beslissing van het kabinet daarover af te wachten. Ze vinden dat een mondkapjesplicht landelijk geregeld moet worden, en niet regionaal.

Gericht op jongeren

Doe dat dan vooral in gerichte campagnes die ons bij de les houden, zegt hoogleraar theoretische epidemiologie aan de Universiteit Utrecht Hans Heesterbeek. Als uit de cijfers bijvoorbeeld blijkt dat vooral jongeren het virus bij zich dragen, is dat de groep waarop communicatie en maatregelen zich moeten richten.

In een mondkapjesplicht voor horeca en bij contactberoepen ziet Heesterbeek weinig. “Alle maatregelen dragen bij, mondkapjes wellicht ook. Maar bereik je daarmee de juiste mensen en stop je de besmettingen als uit de data van GGD’s blijkt dat vooral feestjes en drukke bijeenkomsten binnen gevaarlijk zijn? En als in de horeca wel besmettingen zijn, dring je dat dan terug met mondkapjes of gaan mensen dan voortaan thuis een feestje vieren?”

Kritiek is er vanuit de vier deskundigen, en niet alleen van hen, op het bron- en contactonderzoek van GGD’s. Dat gaat te langzaam. Zo zitten er tot acht dagen tussen de eerste belafspraak en de afronding van het onderzoek. In die tijd kunnen dragers van het virus anderen besmetten, en die kunnen op hun beurt weer anderen ziek maken. Acht dagen is genoeg voor twee besmettingsronden.

Lees ook:

Mondkapjes hebben geen zin, zegt het RIVM. Maar landen om ons heen denken daar anders over.
Zo’n zelfgemaakt mondkapje, heeft dat zin?
Veelgehoorde anderhalvemeterexcuses en of die ergens op slaan.

Nog even wachten met bellen

“En er gaan al een paar dagen overheen voordat je symptomen krijgt”, zegt Heesterbeek. “Plus dat niet iedereen direct naar de teststraat rijdt, maar eerst denkt: zo erg is het nog niet, ik bel morgen wel of ik bel helemaal niet. Je bent zo vier tot vijf dagen verder en mist degenen die niet bellen, zonder dat de GGD daar invloed op heeft. Ook met ons eigen gedrag kunnen we ervoor zorgen dat de GGD’s mensen sneller opsporen.”

Dan is er nog de onbekende factor, de reden dat in sommige steden, zoals Melbourne, het virus toch oplaait zonder dat er enige aanleiding voor leek te zijn. Die factor is de besmetting door iemand zonder symptomen. “Dat asymptomatische en presymptomatische besmettingen een rol spelen, is ondertussen wel aangetoond”, zegt Heesterbeek. “Anders had het virus zich nooit zo snel kunnen verspreiden. Omdat je niet weet wie besmet is zonder symptomen, moet je maatregelen in den blinde afstemmen. Dus: handen wassen en risicovolle contacten vermijden. Dat lijkt nog steeds het effectiefst.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden