Mondkapjesplicht

Mondkapjes per 1 december verplicht in publieke binnenruimtes, maar de discussie gaat door

In het gemeentehuis in Spijkenisse is het dragen van mondmaskers nu al de norm. Beeld Arie Kievit
In het gemeentehuis in Spijkenisse is het dragen van mondmaskers nu al de norm.Beeld Arie Kievit

Vanaf dinsdag is het dragen van een mondkapje verplicht, maar voor mensen die er niet een kúnnen dragen is nog geen oplossing.

Negen maanden nadat de eerste Nederlander geïnfecteerd bleek met het coronavirus gaat het gebeuren. Het mondkapje is vanaf aankomende dinsdag in publieke binnenruimtes verplicht voor iedereen vanaf 13 jaar. In discussie gaan over nut of noodzaak van het masker is vanaf dan zinloos. De kap moet voor het gezicht, op straffe van 95 euro boete.

Deze week had de Tweede Kamer een laatste kans om een stokje voor de mondkapjesplicht te steken. Hoewel er dinsdag opnieuw stevig gediscussieerd werd over het kapje, kregen moties van de Partij voor de Dieren en lid Van Haga om de plicht te dwarsbomen donderdag onvoldoende steun.

De lange, hobbelige weg

De weg naar een mondkapjesplicht was er in Nederland een met veel hobbels. Waar het ene na het andere land al voor de zomer koos voor het (verplicht) dragen van mondkapjes wilde het kabinet er hier lange tijd niet aan. Sterker: te pas en te onpas werd het nut van het dragen van een mondkapje gebagatelliseerd. RIVM-directeur Jaap van Dissel vindt mondkapjes op plekken waar de anderhalvemeterregel geldt nog steeds onnodig. En ook premier Mark Rutte en coronaminister Hugo de Jonge waren nooit voorstander van de kapjes.

Toch ging het kabinet eind september om, de druk van buiten werd te hoog. Eerst werd het dragen van een masker dringend geadviseerd. Daarbovenop komt nu de plicht en de bijbehorende mogelijke boete. Dat moet mensen nog meer aanmoedigen om het kapje te blijven dragen en zou ook helpen bij de handhaving, aldus De Jonge.

Even kort de belangrijkste criteria

Het mondkapje hoeft aan geen enkele kwaliteitseis te voldoen – een oude onderbroek is oké – maar moet in ieder geval de mond en neusgaten volledig bedekken. Een sjaal of bandana is geen mondkapje. En ook een spatscherm is fout, dit bedekt de mond en neusgaten onvolledig, aldus de regeling.

De kapjesplicht geldt voor publieke binnenruimtes. Hieronder vallen bijvoorbeeld publieke delen van overheidsgebouwen, winkels, tankstations, theaters, horecagelegenheden, luchthavens en stations. Zit iemand op een stoel, dan mag het mondkapje af. Een uitzondering is er voor plekken als kerkgebouwen of moskeeën waar samenkomsten plaatsvinden ten behoeve van het belijden van godsdienst of levensovertuiging.

Ondanks al dat gebakkelei is er inmiddels veel draagvlak voor het opzetten van de maskers. Uit recent onderzoek van het RIVM onder 47.740 Nederlanders blijkt dat driekwart voor het dragen van een mondkapje in publieke binnenruimtes is. Voor het openbaar vervoer ligt het percentage voorstanders boven de 80.

De onzekere uitzondering

Maar de kritiek op de mondkapjesplicht is nog niet verstomd. De tijdelijke regeling beschrijft groepen mensen die uitgezonderd zijn van de draagplicht omdat ze een beperking of ziekte hebben of door een mondkapje ontregeld kunnen raken vanwege bijvoorbeeld een psychische aandoening. In de eerste versie van de regeling stond dat een mondelinge verklaring in zo’n geval afdoende is. Maar omdat dit fraude in de hand zou werken is die tekst aangepast en moeten mensen nu aannemelijk maken dat ze echt uitgezonderd zijn.

In het openbaar vervoer geldt de mondkapjesplicht sinds juni en daar is deze uitzondering een probleem, signaleert OV Ombudsman Bram Hansma. Een reis met het openbaar vervoer is volgens de ombudsman voor deze reizigers omgeven met veel onzekerheden over boetes en de vraag of een bewijs van de huisarts nodig is.

“De manier waarop het nu is geregeld, is onwenselijk”, zegt Hansma. “De spelregels kunnen verschillen per vervoerder en het is onduidelijk hoe je uitlegt waarom je geen mondkapje kunt dragen. Dat wringt, je wilt niet dat er voor deze groep een drempel is om gebruik te maken van het openbaar vervoer.”

Directeur Illya Soffer van Ieder(in), de koepelorganisatie van mensen met een beperking of chronische ziekte, vindt dat Den Haag alsnog een probleem op het bordje van deze mensen schuift. Ieder(in) is voorstander van een mondkapjesplicht. Het kapje beschermt namelijk mensen met een beperking of chronische ziekte, omdat een simpel masker vooral uitgaande druppeltjes tegenhoudt. Volgens Ieder(in) zouden mensen met een papiertje of pasje gemakkelijk moeten kunnen aantonen dat ze uitgezonderd zijn van de mondkapjesplicht.

Laat je puffer zien

Hugo de Jonge is tegen zo’n pasje, dat volgens hem tot overbodige bureaucratie leidt. Tijdens het debat opperde De Jonge dat iemand met klachten toch even zijn medicatie kan tonen, zoals een astmapatiënt een puffer, als bewijs voor de uitzonderingspositie.

“Dat kán niet waar zijn”, zegt Soffer. “Het druist in tegen het VN-verdrag Handicap om mensen te vragen naar een medische conditie. Dat is een bespottelijke inbreuk op de privésfeer van mensen, écht een blamage.”

Eerder deze maand stond op de site van de rijksoverheid een voorbeeld van een papieren kaartje dat mensen die in de uitzonderingscategorie vallen, konden uitprinten. Maar die webpagina is offline gehaald omdat het ministerie signalen kreeg dat er werd gefraudeerd door mensen die principieel tegen mondkapjes zijn, bevestigt een woordvoerder van het ministerie.

Soffer vraagt zich af wie de overheid dient. “Lijden de goeden nu niet onder de kwaden. Nu moeten honderdduizenden mensen te pas en te onpas in winkels en bij musea uitleggen wat ze mankeert omdat een paar mensen in Nederland niet mee willen doen.”

Lees ook:

Zijn mondkapjes in het onderwijs inderdaad onwenselijk? ‘Tieners overzien de gevolgen niet’

Wat vinden pedagogen en psychologen van mondkapjes op school? Neuropsycholoog Jolles: ‘Tieners hebben wel een mening over een mondkapje, maar overzien de gevolgen niet’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden