Mondkapjesmodellen. Vlnr: koopjedeal, bol.com en Lenie de Fijter.

Mondkapjes

Mondkapjes blijken een gouden handel: ze zijn acht keer zo duur geworden

Mondkapjesmodellen. Vlnr: koopjedeal, bol.com en Lenie de Fijter.Beeld Bram Petraeus

In het openbaar vervoer is vanaf 1 juni het dragen van een mondkapje verplicht. Hoe komt u aan zo’n kapje, wat kosten ze en wat krijgt u dan? Trouw nam de proef op de som.

De drogist, de supermarkt, het warenhuis, de boekhandel, de kledingwinkel, de marktkraam, het tankstation en zelfs de frietzaak bij het station. Ineens verkopen ze allemaal mondkapjes. Het aanbod online is zo mogelijk nog groter: de bekende webwinkels verkopen ze, net als diezelfde drogisterijen en andere stenen winkels via hun webpagina. En er zijn nieuwe sites op het web geslingerd, met ondubbelzinnige namen als herbruikbaar-mondmasker.nl of draageenmondkapje.com. De laatste groep aanbieders zijn de thuisnaaiers die van verschillende stofjes een (herbruikbaar) mondmasker in elkaar stikken en verkopen.

Vanaf maandag moet iedereen van 13 jaar of ouder in het openbaar vervoer een mondkapje dragen. Buiten bij de halte of op het perron is het kapje niet verplicht. Discussiëren over de zin of onzin van een mondkapje is vergeefs: wie in de bus, trein, tram of metro geen mondkapje draagt, riskeert een boete van 95 euro.

Mondkapje gemaakt door Geke Roseboom uit Dalfsen. Beeld Bram Petraeus

Geen enkele norm

De kapjes hoeven aan geen enkele norm te voldoen maar een sjaal of een kraag van een jas volstaat niet. Het gebruik van bewezen beschermende medische mondkapjes wordt afgekeurd, die zijn voor de mensen die werken in de zorg. Mondkapjes zijn voor eenmalig gebruik: voor een retourtje heeft iemand er twee nodig. Het advies: berg ze na dragen voorzichtig op in een zakje en gooi ze bij het restafval of was ze zo mogelijk uit op minimaal zestig graden. Doel van het mondkapje: het beschermt mensen rondom u iets extra, niet uzelf.

Hoe komt u aan zo’n kapje, wat kosten ze en wat krijgt u dan? Trouw nam de proef op de som en kocht willekeurig zes soorten mondkapjes. Dat was een peuleschil want zoals gezegd: ze zijn op elke hoek van de straat te koop. Het werden er twee van een winkel (Hema en Kruidvat), twee van een website (Bol.com en Koopjedeal.nl) en twee zelfgemaakt door naaisters Lenie de Fijter en Geke Roseboom.

Mondkapje gemaakt door Lenie de Fijter uit Haarlem.Beeld Bram Petraeus

De mondkapjes blijken een gouden handel. Een combinatie van schaarste bij mensen thuis en de verplichting vanuit het kabinet maakt dat de prijs van simpele wegwerpmaskers met een factor acht tot tien is toegenomen. Kostte een doosje van tien wegwerpertjes voorheen een euro, nu betaalt iemand bij de Hema 8.50 euro. Bij de Kruidvat kosten 20 stuks (de enige optie) 17.99 euro. Best duur als je één keer met de trein moet. De kapjes zijn simpel; een paar gevouwen velletjes met een elastiekje. Maar het voldoet.

Online niet minder

Wie online koopt betaalt niets minder. Bij Bol.com begint het bij een euro per stuk bij afname van minimaal twintig mondkapjes, het begint bij Koopjedeal.nl – bekend van de krantenadvertenties – met 80 cent bij vijftig stuks. Trouw kocht bij Koopjedeal.nl tien stuks van een luxe variant voor 39.95 euro. Diezelfde tien kosten een week later ineens 29.95 euro. Het lijken hoogwaardige mondneusmaskers, niet van echt te onderscheiden. Volgens de site zijn de kapjes niet voor medisch gebruik en gaat de deal niet ten koste van de zorg. Maar in de advertentie staat dat het beschermingsniveau FFP2 is, de maatstaf voor gebruik bij corona op de intensive care.

Mondkapje van de Kruidvat.Beeld Bram Petraeus

De advertentie bij Bol.com belooft een 4-laags mondmasker maar bij levering komen we bedrogen uit. Het mondkapje is 2-laags. Toegegeven: hij zit wel lekker, ziet er ook nog flitsend uit en is herbruikbaar. Dat alles voor 8,44 euro per stuk.

De zelfgemaakte kapjes zijn beide van stof en hebben een opening in de naad voor een keukenpapiertje voor extra filtering. Ze zijn hoe dan ook stijlvoller dan de wegwerpkappen. Het rode masker, gemaakt door Lenie de Fijter (gratis voor bekenden) op basis van een patroon uit de Libelle, is te groot. Het masker zit los, waardoor bescherming vermoedelijk gering is. Het masker van Geke Roseboom (8 euro) zit goed. De stoffen kappen zijn aanzienlijk warmer dan de wegwerpmaskers van Hema, Kruidvat en Koopjedeal.nl. Een minpuntje, met de zomer voor de boeg.

Conclusie: aan een mondkapje geraken is simpel maar niet goedkoop. Of ze werken, maakt niet uit. Hoe u ze gebruikt, is voor eigen verantwoordelijkheid.

‘Deze ongereguleerde mondkapjeshandel is zorgwekkend’ 

Textieldeskundige Leon Vaassen kijkt mee met de mondkapjes die Trouw heeft aangeschaft. ‘Hier gaat van alles fout.’

Leon Vaassen moet lachen als de verslaggever een zwart mondkapje uit zijn tas haalt. Het masker van de webwinkel Bol.com heeft een rond kunststof filter aan de voorkant. “Dat is een uitademventiel. Dat ziet er misschien professioneel uit, maar daardoor vliegt uitgeademde lucht ongefilterd naar buiten”, zegt Vaassen. “Het idee van het dragen van een mondkapje in het openbaar vervoer is dat het de mensen om je heen beschermt tegen jezelf. Dit is dus ongeschikt.”

Vaassen – 58 jaar, kort grijs haar, geruit overhemd en spijkerbroek – is eigenaar van Vaassen Textile Consultancy en adviseert ondernemers bij het op de markt brengen, importeren en of distribueren van persoonlijke beschermingsmiddelen. Waaronder mondkapjes, en dus is Vaassen momenteel een druk man.

Op de vergadertafel voor Vaassen ligt een stapeltje maskers waarvan de meeste nog in de verpakking zitten. Ze zijn aangeschaft door Trouw, in aanloop naar de mondkapjesplicht in het openbaar vervoer vanaf 1 juni. Geheel vrijblijvend werpt Vaassen voor de krant een blik op de opbrengst.

Vaassen weet alles van certificaten en normen en pakt meteen het doosje met twintig wegwerpkapjes van Kruidvat. “Hier gaat van alles fout. Er staat op type 1, BFE >95 %. Dat is een beschermende claim, de verpakking suggereert dat de inhoud een medisch hulpmiddel is.” Hetzelfde geldt volgens Vaassen voor de CE-markering op de zijkant. “Dat teken slaat nergens op. Het impliceert dat de inhoud aan een Europese kwaliteitsnorm voldoet, maar die norm bestaat niet. Er zijn geen richtlijnen voor mondkapjes voor civiel gebruik.”

Bij een set van tien luxe kappen van Koopjedeal.nl uit Vaassen vergelijkbare kritiek. Op de verpakking staat KN95, dat is het Chinese equivalent van FFP2, de norm voor in de zorg. “Dit stempel suggereert dat de kap beschermt, maar dat weten we niet. Stel dat je tot de risicogroep behoort die erg ziek kan worden van corona dan denk je misschien: ‘Ik koop voor meer geld zo’n KN95 want dat is veiliger’. Dat kan, maar hoeft niet.”

Vaassen: “De verpakking moet neutraal zijn. Er moet op staan: niet-medisch en niet-beschermend. Dan ben je transparant. De Hema doet dat in mijn ogen het beste.”

Magazijn vol met mondkapjes

De kwaliteitsdeskundige vreest dat zeecontainers vol kapjes straks op de verkeerde plek terechtkomen. “Wat als er een vaccin is en corona het hoofd is geboden? Dan hebben we hier magazijnen vol met kappen die aan geen enkele norm voldoen, maar waarvan de verpakking en de stempels de suggestie wekken dat ze beschermen. Ik ben bang dat die maskers toch in de zorg terechtkomen, of in de industrie waar nu al grote tekorten zijn.”

Vaassen is kritisch op de overheid, die deze handel volgens hem mogelijk maakt door een mondkap te verplichten zonder aan het product een norm te verbinden. “Natuurlijk ziet iedereen een kans. Ondernemers die gisteren broodtrommels of staafmixers importeerden, kopen nu massaal mondkapjes. Dan is het makkelijk dat ze aan geen enkele eis hoeven te voldoen, alles wat lijkt op een kap mag je verkopen. Deze ongereguleerde mondkapjeshandel is zorgwekkend.”

In die zin is Vaassen voorstander van de zelfgemaakte kapjes of herbruikbare modellen. “Het lijdt geen twijfel dat die kapjes niet bedoeld zijn voor in de zorg en ze beschermen sowieso een beetje. Dat is precies waarvoor ze bedoeld zijn.”

NB: Kruidvat zegt zich in een reactie, na publicatie van de eerste versie van dit artikel, niet te herkennen in de beschreven kritiek over de markeringen op hun verpakking. “De mondkapjes van Kruidvat voldoen aan alle geldende wet- en regelgeving voor een medisch hulpmiddel en de verpakking bevat daarom ook een CE-stempel, want dat moet.”

Lees ook:

Het gaat niet alleen om de wetenschap, het mondkapje is een overgangsritueel

Deels op basis van het onderzoek van Marianne van der Sande besloot het Duitse RIVM tot verplichte mondkapjes in openbare gelegenheden. Zelf vindt de arts-epidemioloog dat niet nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden