Waterbeheer

Moeten we ons zorgen maken over de staat van de dijken? ‘Het is een uitzonderlijke situatie’

Luchtfoto van het gebied rond de Maas bij Roosteren na zware overstromingen. Limburg kampt met hevige wateroverlast. Beeld ANP
Luchtfoto van het gebied rond de Maas bij Roosteren na zware overstromingen. Limburg kampt met hevige wateroverlast.Beeld ANP

De dijkdoorbraak bij Hattem leverde geen gevaarlijke situaties op, maar doet wel de vraag rijzen: gaan we dit vaker zien de komende dagen? Vijf vragen over de staat van de dijken aan Hetty Klavers, dijkgraaf van het waterschap Zuiderzeeland en bestuurslid van de Unie van Waterschappen.

Wat gebeurde er maandagnacht bij Hattem?

“Om dat uit te leggen is het goed eerst te vertellen hoe de dijken rond de rivieren zijn opgebouwd. Allereerst heb je de stroomgeul, waar de rivier doorheen stroomt. Daarnaast heb je de uiterwaarde en dan de zomerdijk. Vervolgens komt nog een stuk grond, gevolgd door de winterdijk. Normaliter is het in de zomer niet zulk hoog water dat de zomerdijk overstroomt, en daardoor houd je een stuk grond over waar je bijvoorbeeld kunt boeren. In de winter gaat het bij flink hoog water vaker over de zomerdijk heen, maar dit is dus niet erg. De échte voordeur, als je kijkt naar waterveiligheid, is de winterdijk. Dat is dus de dijk die het verste van de rivier ligt.

“Wat je bij Hattem zag is dat daar een zomerdijk is doorgegaan. Gelukkig hebben ze op tijd het vee dat daar stond in veiligheid gebracht. De veiligheidsregio heeft er netjes over gecommuniceerd. Ze hebben uitgelegd: het is een zomerdijk, het gebied daarachter is geschikt en bedoeld voor waterberging.”

Niets om ons zorgen over te maken dus?

“Nou het is wel echt een uitzonderlijke situatie natuurlijk. Ik heb in mijn carrière als dijkgraaf nog nooit meegemaakt dat een zomerdijk doorbrak. Maar het is onvergelijkbaar met wat er zou gebeuren als het om de winterdijk ging. Hoewel het uitzonderlijk is dat dit hoge water voorkomt in de zomer, maken we ons over de winterdijk geen zorgen.”

Op veel plaatsen langs de rivieren worden de dijken nu in de gaten gehouden omdat ze kwetsbaarheden kunnen vertonen. Hoe komt dat?

“Dat heeft te maken met de verzadiging van de dijken. Die kan optreden als het hoge water lang aanhoudt, zoals nu het geval is. De verzadiging komt door het water dat tegen de dijk aanstaat, en daar een poos tegenaan blijft staan. Dan kan zo’n dijk verweken. Dat gebeurt gelukkig niet van het ene op het andere moment. Daarom houden de verschillende waterschappen rondom de rivieren de dijken nu ook goed in te gaten. Als ze zien dat er water doorheen komt, dan kan aan de binnenkant extra gewicht worden aangebracht met zandzakken. Die geven tegendruk op het water.

“De inspecties worden gedaan door vrijwilligers en medewerkers van het betreffende waterschap. De vrijwilligers lopen langs de dijk. Zij zijn erin getraind en geven aan medewerkers van het waterschap door wat ze zien. Die medewerkers kunnen dan beoordelen of het ernstig is, en zo ja, wat eraan moet gebeuren.”

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Waar letten de vrijwilligers op?

“Een dijk is altijd een beetje lek. Mijn dijken, in mijn gebied, waterschap Zuiderzeeland, zijn dat ook. Dat is geen probleem, want het water dat door de dijk komt pompen wij dan bijvoorbeeld naar buiten. Het wordt wél een probleem als er echt stroompjes gaan ontstaan in de dijk, die ook zand meevoeren. Dan krijg je echt beschadigingen aan de dijk. Dat zie je doordat er bijvoorbeeld zogenoemde wellen ontstaan. Aan de binnenkant van de dijk zie je dan als het ware water omhoogkomen. Daar moeten de vrijwilligers dus heel goed op letten. Net als op verzakkingen. Daarom is het ook zo belangrijk dat de vrijwilligers getraind zijn, én in contact staan met de medewerkers van het waterschap, die dan ook weer klaarstaan om te repareren.”

En zo kunnen overstromingen worden voorkomen?

“Dat is de bedoeling. We hebben echt een heel ingenieus systeem in Nederland. De eerste bescherming tegen de overstroming zijn de dijken, de Afsluitdijk en noem maar op. Daarnaast houden we er in Nederland rekening mee dat de watersystemen robuust moeten zijn. We proberen genoeg ruimte te creëren voor de rivieren. Want als je alle ruimte opsoupeert, zoekt het water de ruimte op plekken waar je dat niet wilt.

“Toch zeg ik er altijd bij: hoogwater is hard werken. Je kunt niet in de leunstoel gaan zitten en denken dat het water wel weer voorbijtrekt. Het werk houdt ook niet op als het water zakt. Want hoogwaters brengen veel rommel met zich mee. Straks als het water in de Maas weer lager staat ga je zien dat dat in de uiterwaarden en op de dijken ligt. Dat moeten we opruimen. Daarnaast zullen we heel grondig inspecteren of de dijken nog in topconditie zijn. Daar waar dat niet zo is, zullen we ze repareren.

“Alleen al vanwege de veranderende klimaatomstandigheden weten we: we zijn echt nooit klaar met die dijken. Momenteel zijn we druk bezig met een behoorlijk versterkingsprogramma, het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Dat loopt tot 2050, maar we hebben niet de illusie dat we er dan zijn. Als je een kaartje maakt van Nederland met daarop alleen de dijken, verder niets, dan zie je in één oogopslag: dat is Nederland. De dijken bepalen dus heel erg het landschap. Dat is mooi, maar dat brengt voor de waterschappen een grote verantwoordelijkheid met zich mee.”

Lees ook:

De keermuur in het Limburgse Neer was nét op tijd af. ‘Zonder die muur hadden we nu verdronken land’

Limburgers zijn blij met de Maaswerken, die tijdens het extreem hoge water veel onheil hebben voorkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden