Nieuws Uitspraak Hoge Raad

Moeders van Srebrenica teleurgesteld, Nederland 10 procent aansprakelijk voor dood van hun zonen

Leden van ‘Moeders van Srebrenica’ bij de uitspraak. Beeld EPA

De Nederlandse Staat is aansprakelijk voor de dood van 350 moslimmannen tijdens de val van Srebrenica in 1995. Wel maar een klein beetje.

De Hoge Raad deed vrijdag uitspraak in langslepend juridisch conflict tussen nabestaanden van omgekomen moslimmannen, verenigd in ‘Moeders van Srebrenica’, tegen de Nederlandse Staat. De moeders willen dat de staat volledig aansprakelijk wordt gesteld, de Staat ontkent elke aansprakelijkheid.

De juridische werkelijkheid ligt ertussenin, bleek vrijdag. De Staat is voor 10 procent aansprakelijk voor de dood van 350 mannen, oordeelde de Hoge Raad. Dat is minder dan de 30 procent die het gerechtshof eerder vaststelde.

Het draait allemaal om de gebeurtenissen op 12 en 13 juli 1995. Het Nederlandse bataljon Dutchbat zat onder VN-vlag in Srebrenica in Bosnië-Herzegovina om een moslim-enclave te beschermen. Nadat het Bosnisch-Servische leger de enclave had omsingeld en had ingenomen, trokken de Nederlanders zich terug op de eigen compound. Uiteindelijk werden er ook duizenden vluchtelingen op de compound en in het gebied net daarbuiten opgevangen.

Geen keuze

Toen werd overgegaan tot evacuatie van de vluchtelingen, ten eerste de groep die net buiten de compound zat, vormden de Nederlandse militairen een sluis. Voor het Bosnisch-Servische leger een uitgelezen kans om de mannen van de vrouwen en kinderen te scheiden. Die mannen, duizenden in totaal, werden uiteindelijk geëxecuteerd.

Dutchbat wist dat de mannen een risico liepen, stelt de Hoge Raad. Maar anders dan het hof oordelen de hoogste rechters van Nederland niet dat Dutchbat het door die sluis wel erg makkelijk maakte voor het leger om de mannen eruit te pikken. Eigenlijk hadden de Nederlandse militairen geen keuze. Ook zonder sluis was de evacuatie doorgegaan en waren de mannen er waarschijnlijk uitgepikt.

Bij de evacuatie van de compound zelf handelde Nederland volgens de Hoge Raad wel onrechtmatig. 350 mannen die daar zaten werd niet de keuze geboden te blijven. Was dat wel gebeurd, dan hadden ze het mogelijk overleefd. De Hoge Raad schat die kans op 10 procent.

Onderbouwd nattevingerwerk

Dat laatste zou je onderbouwd nattevingerwerk kunnen noemen. Niemand weet wat er gebeurd zou zijn als de mannen op de compound waren gebleven. Het ligt volgens de Hoge Raad in de verwachting dat het Bosnisch-Servische leger er alles aan had gedaan om de mannen alsnog van de basis af te krijgen. Ze waren met meer en beter bewapend dan de Nederlandse Dutchbat-militairen.

Maar Simon van der Sluijs, advocaat namens de Moeders van Srebrenica, noemt het percentage van 10 procent willekeurig. Ten eerste respecteerden de Bosnisch-Serviërs tot dan toe de Nederlandse compound – er was zelfs tot dan toe geen schot gelost richting het kamp. Het is volgens hem dus nog maar de vraag of de mannen niet meer overlevingskans hadden.

Daarnaast vindt hij het opvallend dat de Hoge Raad überhaupt met een berekening komt. “De Hoge Raad vindt dat het hof het percentage van 30 procent niet goed heeft onderbouwd. In plaats van dat ze de zaak terugverwijzen naar het hof, zodat wij als partijen een discussie kunnen voeren over een percentage, komen ze met een eigen berekening. Dat is ongebruikelijk.”

Vreemde werkelijkheid

Ook Dutchbatter Olaf Nijeboer, naar eigen zeggen aanwezig bij de uitspraak om respect aan de nabestaanden te tonen, vindt dat er een vreemde werkelijkheid wordt gecreëerd met die berekening van 10 procent. Hij roept premier Mark Rutte op om in de Verenigde Naties te pleiten voor het compenseren van de overige 90 procent. Ondanks de immuniteit van de VN, is het volgens hem een kwestie van verantwoordelijkheid. “De internationale gemeenschap heeft gefaald in Srebrenica. Genoegdoening voor de nabestaanden is belangrijk.”

Of nu de gang naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens volgt – nu nog de enige beroepsmogelijkheid – is nog niet besloten. Maar het is zeker een optie, aldus de advocaat van de Moeders van Screbrenica. De nabestaanden zijn teleurgesteld over het vonnis. 

Ook wil de advocaat in conclaaf met de Nederlandse Staat om te bepalen wat de schade eigenlijk is. Pas dan kan een berekening worden gemaakt wat 10 procent aansprakelijkheid betekent voor de nabestaanden. 

Lees ook:

Zo kwam het gerechtshof eerder tot zijn beslissing

Vier vragen over dat vonnis

Stel de Nederlandse staat helemaal niet aansprakelijk

Dat adviseerde de advocaat-generaal eerder dit jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden