Uitbuiting

Misstand in de horeca: 500 koks uit Azië naar Nederland gehaald terwijl er meestal geen werk voor hen was

Veel Aziatische koks wokken in Nederlandse restaurants.  Beeld ANP/Martijn Beekman - bewerking Trouw
Veel Aziatische koks wokken in Nederlandse restaurants.Beeld ANP/Martijn Beekman - bewerking Trouw

Ruim vijfhonderd Aziatische koks zijn afgelopen jaar naar Nederland gehaald terwijl er meestal helemaal geen werk voor hen was. Terugkeren naar huis lukt vaak niet. Velen van hen worden het slachtoffer van uitbuiting. Ook dreigt dakloosheid.

Restaurants zijn in 2020 nauwelijks open geweest, maar toch verstrekte de immigratiedienst IND sinds de corona-uitbraak ruim vijfhonderd nieuwe werkvisa aan Aziatische migranten om in de Nederlandse horeca te werken. De migranten landden op een verlaten Schiphol om daarna te ontdekken dat er soms helemaal geen werk voor hen is, of dat ze wegens corona veel minder betaald krijgen dan beloofd. Dit blijkt uit onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw en De Groene Amsterdammer.

De migranten komen naar Nederland via een speciale migratieregeling voor Aziatische horeca. Hoogleraar migratierecht Tesseltje de Lange vindt het ‘heel raar’ dat er vorig jaar zoveel migranten zijn toegelaten. De migratieregeling is gebaseerd op het idee dat er in Nederland geen geschikt personeel te vinden is. “Maar vanwege de sluiting van de horeca zijn veel koks nu werkloos. Ik had verwacht dat het ministerie van sociale zaken de regeling tijdelijk stop zou zetten”, zegt De Lange. Het ministerie zegt in een reactie dat het momenteel bekijkt of de regeling aangepast moet worden.

Uitbuiting

Veel van de naar Nederland gekomen koks concurreren nu met beroepsgenoten die wegens corona zijn ontslagen om de schaarse banen bij afhaalrestaurants. Als ze niet binnen drie maanden een nieuwe baan vinden, verloopt hun verblijfsvergunning.

Terug naar huis kunnen ze vaak niet, omdat ze hoge kosten hebben gemaakt om hiernaartoe te komen. Koks zijn bijna altijd afhankelijk van een tussenpersoon die tegen betaling van duizenden euro’s een baan en verblijfspapieren regelt. Veel migranten steken zich hiervoor in de schulden en gaan ervan uit dat ze die kunnen afbetalen zodra ze een Europees salaris verdienen. Die schulden maken het moeilijk om uitbuitingssituaties te ontvluchten.

Koks die worden ontslagen of ontsnappen aan uitbuiting rest soms enkel de daklozenopvang. Hulpverleners van de daklozenopvang in Den Haag, Amsterdam, Breda en Bergen op Zoom melden dat zij de afgelopen maanden allemaal meerdere Aziatische koks hebben opgevangen die hun baan verloren. Investico sprak met koks, hulpverleners en advocaten en onderzocht de ervaringen van meer dan tien migranten, die ook bewijsstukken zoals arbeidscontracten, loonstrookjes, visa, vliegtickets en foto’s deelden.

NOW-steun in eigen zak

Tijdens hun werk worden de koks soms uitgebuit: ze werken vaak twaalf uur per dag, wonen onder slechte omstandigheden in de kelder of op de zolder van het restaurant en krijgen weinig betaald. Uit Chineestalige vacatures blijkt dat lange werkdagen en onderbetaling standaardpraktijk zijn. Daarin staat bijvoorbeeld: ‘sobere leefwijze, kan ontberingen verdragen en hard werken’. En: ‘Goed uithoudingsvermogen, werk van 50 uur per week, vier vrije dagen per maand, 1300 euro per maand’. Dat is ver onder het minimumloon en dus illegaal.

Migranten krijgen op papier weliswaar eerlijk betaald, maar moeten vaak honderden euro’s van hun loon teruggeven aan hun baas, blijkt uit interviews en bankafschriften. Ondertussen ontvangen werkgevers wel coronasteun gebaseerd op het uitbetaalde loon, dat dus veel hoger is dan wat de werknemer werkelijk ontvangt. Meerdere werkgevers betalen die NOW-steun niet door aan hun werknemer, voor wie het eigenlijk is bedoeld, maar steken de subsidie in eigen zak.

‘Inspectie had méér in plaats van minder moeten controleren’

De brancheorganisatie van Aziatische horeca VCHO zegt de misstanden in de sector niet te herkennen. De organisatie bevestigt dat er sinds corona minder behoefte is aan koks. Toch zijn nog altijd nieuwe migranten nodig, omdat veel koks na de corona-uitbraak terugkeerden naar Azië en veel koks die een verblijfsvergunning kregen uiteindelijk toch niet kwamen, zegt de VCHO. De IND laat weten hier geen cijfers over bij te houden.

De Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid stelde vorig jaar vrijwel alle controles op uitbuiting in de Aziatische horeca uit vanwege de pandemie. “Maar de coronamaatregelen en de bijbehorende economische onzekerheid maken mensen juist vatbaarder voor uitbuiting”, zegt Brian Varma van het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel CoMensha. Hij vindt dan ook dat de inspectie juist méér had moeten controleren.

In 2020 kreeg de Inspectie SZW 24 meldingen van ‘ernstige benadeling of arbeidsuitbuiting’ in Aziatische horecazaken. Dat zijn er 7 meer dan in 2019. Varma: “Die meldingen zijn waarschijnlijk het topje van de ijsberg”.

Deze publicatie kwam tot stand dankzij steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (www.fondsbjp.nl).

Lees ook:

Drie interviews met koks die met de migratieregeling uit China naar Nederland zijn gekomen

Wokakkoord levert te weinig koks op

Chinese horeca-ondernemers mochten nog twee jaar duizenden koks uit China halen als ze ook Nederlanders zouden opleiden tot kok. Dat laatste gebeurt maar mondjesmaat.

‘De controles van de IND op kennismigranten zijn te mager’

Jaarlijks komen zo’n 14.000 kennismigranten van buiten Europa naar Nederland. De Immigratie- en Naturalisatiedienst doet geen noemenswaardige controles op wie zij zijn en of ze een schoon blazoen hebben. Daarmee maakt Nederland zich kwetsbaar voor spionage en ongewenste politieke beïnvloeding, stellen experts. Vier vragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden