Bescherming

Minder vaccins zorgt voor trage opbouw groepsimmuniteit

Een verpleegkundige bereidt een inenting tegen Covid voor in Londen, waar het vaccin al wel is te krijgen.  Beeld AFP
Een verpleegkundige bereidt een inenting tegen Covid voor in Londen, waar het vaccin al wel is te krijgen.Beeld AFP

Geen miljoen vaccins van Pfizer, maar 500.000, en ze komen iets later, zei minister Hugo de Jonge van volksgezondheid dinsdag tijdens de persconferentie. Wat zijn de gevolgen?

De latere levering in kleinere doses is een tweede tegenvaller in het Nederlandse vaccinatieprogramma. Eerder bleek al dat het vaccin van AstraZeneca en Oxford vertraging oploopt omdat er aanvullend onderzoek nodig is. Juist op dat vaccin had Nederland de hoop gevestigd.

Doordat Pfizer minder en later levert, loopt de opbouw van groepsimmuniteit door vaccinatie vertraging op. De Jonge rekende er een paar weken geleden nog op dat al deze maand de eerste Pfizervaccins naar Nederland zouden komen. Dat wordt nu begin januari. Het optimistische scenario waarin op 4 januari de eerste prik gezet kon worden, is daarmee onhaalbaar.

Meest kwetsbare groepen moeten even wachten

De half miljoen vaccins gaan in januari niet naar de meest kwetsbare groepen, de ouderen in verpleeghuizen. Daarvoor is het vaccin van Pfizer minder geschikt omdat het alleen op zeer lage temperaturen in superkoelers bewaard kan worden. Die superkoelers staan niet in zorginstellingen. Omdat de eerste vaccins niet naar de meest kwetsbare groep gaan, zullen de sterftecijfers minder snel dalen dan gehoopt. Ongeveer de helft van het aantal Nederlanders dat overlijdt aan Covid, heeft langdurige zorg in het verpleeghuis of thuis.

Als eerste zijn nu 269.000 medewerkers van de verpleeghuizen aan de beurt, daarna de 178.000 medewerkers in de gehandicaptenzorg en 166.000 medewerkers in de thuiszorg. Dat zijn in totaal ruim 600.000 medewerkers. Die kunnen niet allemaal de eerste levering van het vaccin van Pfizer ontvangen. Er zijn namelijk twee doses per persoon nodig. In totaal kunnen begin januari dus ongeveer 250.000 medewerkers van verpleeghuizen zich laten inenten.

Een beschermende ring met grote gaten

De gevaccineerde medewerkers moeten een soort beschermende ring vormen rond de bewoners. De vraag is of dat gaat lukken. Allereerst omdat zorgmedewerkers zich niet snel laten vaccineren. Uit een peiling van vakbond NU’91 blijkt dat maar een op de vier medewerkers van verpleeghuizen zich wil laten vaccineren. In de thuiszorg is dat 31 procent, in de gehandicaptenzorg 35 procent. Daar komt bij dat familieleden en mantelzorgers van de kwetsbare groep nog niet in aanmerking komen voor een prik. Door de lage vaccinatiebereidheid en onbeschermde mantelzorgers kan de ring grote gaten vertonen.

En er is nog een onzekerheid. Het is namelijk niet bekend of mensen die zijn gevaccineerd het virus nog kunnen overdragen. In theorie is het dus mogelijk dat gevaccineerden die zich veilig wanen minder scherp op de veiligheidsregels letten en zo het virus juist de helpende hand bieden.

De bewoners van de verpleeghuizen moeten wachten op het vaccin van Moderna, dat ergens in het eerste kwartaal van 2021 in Nederland aankomt. Dat vaccin hoeft niet zo sterk te worden gekoeld. Op het vaccin van AstraZeneca en Oxford, waar Nederland vooral op hoopte, moet het kabinet nog even wachten. Door een extra onderzoek naar de werking loopt dat vaccin waarschijnlijk enkele maanden vertraging op.

Vaccin Pfizer al na één dosis effectief

Het vaccin van Pfizer biedt al na de eerste dosis goede bescherming tegen het coronavirus. Dat blijkt uit documenten die de farmaceut heeft ingediend bij de Amerikaanse toelatingsinstantie FDA en die dinsdag zijn vrijgegeven. Het was bekend dat het vaccin na twee doses 95 procent bescherming biedt, maar dat is na de eerste dosis al 52 procent. Het zijn niet alleen gezonde volwassen mannen bij wie het vaccin goed werkt, de effectiviteit is even groot bij vrouwen, bij diverse etnische groepen en ook bij 65-plussers blijkt het net zo goed te werken. Het vaccin gaf bij veel proefpersonen lichte bijwerkingen zoals spierpijn of koorts, waardoor ze zich een dag ziek moesten melden. Ernstige bijwerkingen zoals een tijdelijke gelaatsverlamming kwamen een enkele keer voor.

Lees ook:

Hoera, we gaan vaccineren! Maar wanneer kan Nederland van het slot?

Hoe snel kan Nederland van het slot nadat in januari de vaccinatiecampagne start? Een optimistisch en een pessimistisch scenario.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden