Innovatie

Minder pijn door anders opereren bij hartritmestoornis

Schets van een patiënt liggend op de rug tijdens een mini-maze-operatie uitgevoerd vanaf de rechter zijde, waarbij gebruik wordt gemaakt van drie incisies van 0,5 tot 1 centimeter. Op de illustratie is een ablatieklem via een van de incisies ingebracht en op de longaders (rood) geplaatst om elektrische isolatie te bewerkstelligen en boezemfibrilleren te behandelen.

Een vrij kleine wijziging bij de behandeling van een hartritmestoornis kan een wereld van verschil maken in pijnbeleving en herstelduur.

Een veranderde druk in de borstholte tijdens een kijkoperatie om de hartritmestoornis ‘boezemfibrilleren’ te corrigeren, blijkt tot aanzienlijk minder pijn te leiden bij patiënten. Hartchirurgen van het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein kwamen tot deze ontdekking toen ze zich bewust werden van de samenhang tussen de pijnklachten na de operatie bij hun patiënten en de koolzuurdruk op de longvliezen. Deze week verschijnen hun bevindingen in het vaktijdschrift European Journal of Cardiothoracic Surgery.

“Die druk, ook al was die maar gering, hooguit ‘8 centimeter waterdruk’, bleek toch het probleem”, zegt cardiothoracaal chirurg Bart van Putte van het Antonius Hartcentrum. “We spuiten koolzuurgas in om enige bewegingsruimte in de borstholte te hebben. De organen en weefsels gaan daardoor ter plekke iets uit elkaar staan. De longen hadden evenwel de meeste hinder van die extra druk.”

In 2008 waren het Alaaddin Yilmaz, Van Putte en collega’s die als eersten ter wereld deze specifieke kijkoperatie ontwikkelden en ook toepasten, de ‘mini-maze’. Tijdens de ingreep, waarbij aan twee zijden kleine insnijdingen werden gemaakt in de borstkas, bleek het mogelijk de longaders te isoleren waardoor abnormale prikkels het hart niet langer kunnen bereiken en het ritmeprobleem werd opgelost. Ook werd (en wordt) daarbij het ‘linkerhartoortje’ afgesloten; dat is een klein hoekje in het hart waar gemakkelijk bloedstolsels kunnen ontstaan.

Een verkeerde route over het hart

Boezemfibrilleren is de meest voorkomende hartritmestoornis. Hierbij is de elektrische aansturing van het hart verstoord. Op verkeerde plaatsen ontstaan prikkels, of ze volgen een verkeerde route over het hart. Een kwart van de Nederlanders van middelbare leeftijd ontwikkelt ergens in het leven deze aandoening, die bepaald niet onschuldig is. De kans op een beroerte is bij deze groep patiënten vele malen groter, de sterftekans is 1,5 tot 2 keer groter.

De mini-maze-operatie wordt uitgevoerd wanneer medicijnen te veel bijwerkingen geven, maar ook als een eerder uitgevoerde katheter-ablatie (hartprikkel-blokkade) of een cardioversie (ritmecorrectie via stroomstoot) niet effectief bleken.

Het succespercentage van de mini-maze is hoog: 70-80, de ingreep wordt veel uitgevoerd. Maar een aanzienlijk aantal patiënten klaagde in de weken en maanden na de operatie over aanhoudende pijn. Die bleek in de meeste gevallen herleidbaar tot druk op de longvliezen.

Een domper op het succes

Hartchirurg Van Putte vertelt dat de patiëntverhalen over pijn hem veel doen en dat naarstig is gezocht naar een oplossing: “We waren op zichzelf heel tevreden met de resultaten van de mini-maze. Honderden patiënten zijn in de loop der jaren geopereerd. Verreweg de meeste ritmeproblemen zijn ermee verholpen. Een domper op het succes vormden echter hun pijnervaringen.”

Zoals de pijnklachten van mevrouw Trudy Kranenburg (71) uit Wijk bij Duurstede. Lang hield zij pijn, na in maart 2019 volgens de ‘oude’ mini-maze-methode te zijn behandeld. Die bleek nodig omdat haar ritmeproblemen niet verbeterden ondanks twintig cardioversies en twee ablaties. Ze leidde een leven van ritmestoornis naar ritmestoornis. Naar zij zegt van ‘op de bank liggen, niets meer kunnen en proberen weer op krachten te komen’. “Elke inspanning gaf mij het gevoel alsof ik honderd jaar was, nee het was geen feestje.” De ingreep verzwakte haar dusdanig dat zij wekenlang achter een rollator liep. Gelukkig is de pijn gaandeweg verdwenen. “Daardoor heb ik mijn leven weer terug.”

Van Putte vond de oplossing, waarbij de incisies nog slechts aan één zijde van de borst – de rechterkant – worden gemaakt. De volledige ingreep wordt nu van daaruit uitgevoerd, waardoor geen koolzuur meer ingespoten hoeft te worden aan de linkerzijde van de borstholte. In ‘het Antonius’ zijn circa dertig mensen met deze nieuwe benadering behandeld. Pijnklachten zijn niet of nauwelijks meer opgetreden.

Ook Harry van Berkel (61) uit Utrecht leefde sinds 1990 met ernstige ritmestoornissen. Die zijn nu voorbij na de mini-maze-operatie volgens de nieuwe methode, na eerder talloze medicijn- en ritmebehandelingen te hebben ondergaan. “Het beste bewijs daarvan is dat ik – na een leven lang op kantoor te hebben gezeten – nu regiotaxichauffeur ben geworden, en daarvoor volledig medisch ben goedgekeurd. Pijn na de operatie? Een beetje, omdat mijn ribben aan de zijkant wat uit elkaar werden gedrukt.”

Lees ook:

Zelfs de meest ingewikkelde dottertechniek blijkt gewoon een kwestie van ‘kaas’ en kalk

Een oefencongres voor 160 cardiologen en dotterspecialisten uit de Benelux. Doel: de nieuwste ontwikkelingen in hartkatheterisatie onder de knie krijgen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden