Onderzoek

Minder agressie in de gevangenis? Laat een gedetineerde zelf koken

De gevangenis in Nieuwegein.Beeld ANP

Agressief gedrag binnen gevangenissen neemt flink af als gedetineerden meer autonomie ervaren en vaker kunnen bellen met familie of vrienden, blijkt uit onderzoek van de universiteiten van Tilburg en Leiden.

Zelf boodschappen bestellen, zelf eten koken, een eigen telefoon, en je cel van buiten zelf open en dicht kunnen doen tijdens recreatie op de afdeling. Gedetineerden in een gevangenis in Nieuwegein konden gedurende een periode van twee jaar experimenteren met dit soepele regime. De uitkomst van dit onderzoek van Tilburg University en Universiteit Leiden:

60 procent minder agressief gedrag.

Agressie in de gevangenis­ is voor veel instellingen in ­toenemende mate een zorg. “Bijna al het personeel heeft er wel eens mee te maken, in de helft van de gevallen gaat het om fysiek geweld”, zegt onderzoeker Ben Vollaard van Tilburg University. Uit eerder onderzoek was al bekend dat slechte detentie-­omstandigheden agressief gedrag in de hand werken, maar nog nooit werd het detentieregime experimenteel ge­evalueerd.

In de penitentiaire instelling in Nieuwegein werden duizend gedetineerden verdeeld over twee vleugels. Op de ene afdeling gold het standaardregime. Gevangenen kregen daar kant-en-klaarmaaltijden, ze moesten het personeel vragen hun cel open of dicht te doen en ze gingen onder ­begeleiding naar werk of sportactiviteiten. Volgens het alternatieve regime kregen gedetineerden meer ­autonomie: ze mochten zelf koken, konden zonder begeleiding naar hun werk, ze kregen een eigen telefoon in hun cel, waarmee ze overdag konden bellen met het thuisfront. Ook was de bezoekerszaal gezellig ingericht met zitjes. Bewakers liepen tussen de ­gevangenen, terwijl ze in de ­reguliere bezoekerszaal op verhoogde stoelen de gedetineerden in de gaten hielden. 

Mentaal gebroken

Twee factoren zorgden voor een ­afname van agressief gedrag: contact met thuis en de grotere mate van autonomie. “In het reguliere systeem wordt de gevangenen alles uit handen genomen, ze hoeven nergens over na te denken. Ze worden niet uitgedaagd. Als je alle autonomie wegneemt en mensen sterk isoleert, gaat het niet goed”, zegt onderzoeker Vollaard. “Een gevangenisstraf is zwaar, je zit veel uren in de cel; het kan mensen fysiek en mentaal breken. Daarom is ook het contact met thuis ­belangrijk. Het is fijn om je hart te kunnen luchten.” Vollaard noemt het alternatieve detentieregime in Nieuwegein het Noorwegen-light-model. In dat land krijgen gevangenen nog meer bewegingsruimte. Ook na vrijlating heeft dat positieve gevolgen: de kans op recidive neemt af.

Het regime is in Nederland in de afgelopen jaren juist flink versoberd. Gedetineerden zitten langer in hun cel dan vroeger. In Nieuwegein konden alle gevangenen in het verleden vijf avonden per week recreëren, maar inmiddels zijn dat er twee. “Het is een politieke keuze”, zegt Vollaard. “Je kunt zeggen: je moet ze kort houden, maar dat zorgt voor een onveilige omgeving. Het doel van dit onderzoek is niet om gevangenen te vertroetelen, maar om agressie te voorkomen.”

De Tilburgse onderzoeker geeft geen politieke adviezen. “Wij laten in onze evaluatie de consequenties zien. Het is aan de politiek om een afweging te maken.” Het rapport is gisteren naar de Tweede Kamer gestuurd, later volgt een reactie van het ministerie van justitie.Lees ook: 

Een open, kleinschalige gevangenis prikkelt gedetineerden om zich positief in te zetten

Op zijn tournee langs gevangenissen laat criminoloog Francis Pakes zich insluiten in een IJslandse bajes. ‘Daar kan ook Nederland een voorbeeld aan nemen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden