Bodemsanering

Miljoenen tonnen gerecyclede grond blijven liggen na milieuvervuiling

Opslag van thermisch gereinigde grond van ATM uit Moerdijk, in het Zeeuwse Nieuwdorp bij het bedrijf Ovet. Dit materiaal raakte in opspraak, nadat het gebruik op sommige plekken leidde tot ernstige verontreiniging van grond- en oppervlaktewater.  Beeld Werry Crone
Opslag van thermisch gereinigde grond van ATM uit Moerdijk, in het Zeeuwse Nieuwdorp bij het bedrijf Ovet. Dit materiaal raakte in opspraak, nadat het gebruik op sommige plekken leidde tot ernstige verontreiniging van grond- en oppervlaktewater.Beeld Werry Crone

Bodemsaneringen liggen stil, na grote milieuproblemen met gerecyclede grond. Nagenoeg niemand wil deze schoongemaakte grond meer hebben.

In Nederland is de sanering van een aantal sterk vervuilde terreinen stilgelegd of vertraagd, nu overheden en bedrijven nagenoeg geen thermisch schoongemaakte grond meer willen gebruiken. Dit materiaal raakte in opspraak, nadat het gebruik ervan op sommige plekken leidde tot ernstige verontreiniging van grond- en oppervlaktewater.

Recyclingbedrijven maken vervuilde grond schoon, zodat het kan worden hergebruikt in nieuwe weg- en dijkprojecten. Nu ze hun schoongemaakte grond moeilijk kwijt kunnen, is er ook minder plek om nieuwe vervuilde grond te reinigen. Ander sterk verontreinigd zand uit onder meer rioleringen dat bedrijven eerder thermisch schoonmaakten, wordt volgens Rijkswaterstaat nu niet meer ingenomen en moet daarom worden gestort.

Milieuproblemen met gereinigde grond

Het draait allemaal om problemen met ‘thermisch gereinigde grond’ (tgg). Dat is verontreinigde grond die (al dan niet) samen met teerhoudend asfalt onder extreem hoge temperaturen wordt gereinigd. Onlangs bleek uit onderzoek van Trouw en EenVandaag dat bij zeker tien projecten grote zorgen zijn na gebruik van deze gerecyclede grond. Het materiaal voldeed op papier aan de normen, maar bleek toch schadelijke stoffen te bevatten en het milieu te kunnen verontreinigen.

De ‘probleemprojecten’ zijn te herleiden naar grond van één recyclebedrijf: Afvalstoffen Terminal Moerdijk (ATM). Tegen het bedrijf loopt nog een strafrechtelijk onderzoek.

Recyclebedrijven die tgg produceerden hebben hun productieproces weliswaar aangepast, maar leveren het gereinigde materiaal niet meer als grond aan nieuwe projecten. Nagenoeg niemand wil de grond namelijk nog hebben. Wel gaat een deel van het nieuw gereinigde materiaal nu naar de beton- en asfaltindustrie.

Lees verder onder de uitlegvideo over problemen met thermisch gereinigde grond.

Gebruik gerecyclede grond aan banden

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) legde het gebruik van tgg stil nadat in 2016 in Bunschoten kalveren stierven in de buurt van een dijk met gerecyclede grond. Sindsdien liggen grote bergen van in totaal 2,8 miljoen ton ‘duurzame grond’ opgestapeld op tjokvolle opslagterreinen van de twee grote recyclebedrijven. Ter vergelijking: dat zijn ongeveer 110.000 volle vrachtwagens.

Om van de voorraad grond af te komen, biedt de inspectie sinds vorig jaar wel de mogelijkheid om de tgg onder zeer strenge voorwaarden te gebruiken. Bijvoorbeeld door het materiaal in te pakken in een kleilaag of af te dekken. Maatregelen zijn nodig, omdat er verhoogde concentraties van schadelijke stoffen zijn gevonden. Ook bevat een klein deel van de grondvoorraad van ATM een van de niet-afbreekbare Pfas-stoffen.

Bodemdeskundige kritisch

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van infrastructuur en waterstraat wijst naar lokale overheden die toestemming mogen geven voor gebruik van de grondvoorraad mits het project aan de strenge voorwaarden voldoet. Die overheden doen dat echter nog nauwelijks. Rijkswaterstaat, in het verleden een belangrijke afnemer van tgg, zegt dat er nu geen projecten zijn die aan de voorwaarden voldoen. De twee grote recyclebedrijven in Nederland die grond thermisch reinigen, Afvalstoffen Terminal Moerdijk (ATM) en Theo Pouw, hebben de staatssecretaris daarom gevraagd om een oplossing. “We zitten gewoon klem. Bijna niemand wil deze besmette tgg hebben”, zegt Theo Olijve, directeur van ATM.

Bodemdeskundige Theo Edelman is kritisch over het gebruik van de in opspraak geraakte grond ‘met een bijsluiter’. “De bedoeling van grondreiniging is de grond juist geschikt maken voor gebruik zonder nazorgverplichtingen. Hier creëer je nieuwe, versnipperde plekken die eeuwigdurende nazorg behoeven.”

Bodemsaneringen stilgelegd

Vanwege de impasse krijgt Bodem+, de bodemafdeling van Rijkswaterstaat, ‘ad hoc signalen’ dat enkele bodemsaneringen stilliggen of zijn vertraagd. Saneerders kunnen vervuilde grond door de problemen namelijk veel moeilijker kwijt om thermisch te reinigen. Een compleet overzicht van het aantal projecten dat is stilgelegd ontbreekt. Rijkswaterstaat noemt wel het zwaar vervuilde EMK-terrein in Krimpen aan den IJssel.

Wat er intussen met de voorraad gerecyclede grond moet gebeuren, is onduidelijk. De reinigingsbedrijven zitten ermee in hun maag, nu omgevingsdiensten in Groningen en Zeeland (waar een deel van de opslag ligt) dreigen met dwangsommen omdat de grond te lang in de opslag ligt.

Lees ook:

Gerecyclede grond: van wereldwijd voorbeeld van duurzaam hergebruik naar nachtmerrie

Gerecyclede grond van afvalbedrijf ATM in Moerdijk was ooit wereldwijd een voorbeeld voor hoe het moet in een circulaire wereld. Maar na milieuschandalen wil nagenoeg niemand dit ‘duurzame’ materiaal nog hebben.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden