MH 17

MH17-nabestaande Robbert van Heijningen: ‘Onze naasten zijn als een kleiduif uit de lucht geschoten’

Nabestaanden Loes en Robbert van Heijningen bij het Justitieel Complex Schiphol. Beeld Martijn Gijsbertsen
Nabestaanden Loes en Robbert van Heijningen bij het Justitieel Complex Schiphol.Beeld Martijn Gijsbertsen

De komende drie weken is het woord in het MH17-proces aan de nabestaanden. Robbert van Heijningen was maandag een van de eerste achterblijvers die gebruikmaakten van het spreekrecht. Het verlies van zijn broer, schoonzus en neefje is een blijvend en bijtend litteken.

Robbert van Heijningen kijkt opnieuw op zijn horloge. Anders dan zijn vrouw Loes heeft hij prima geslapen vannacht. Het vertrouwde bordje havermelkpap gleed gewoon door zijn keel vanochtend, en ook tijdens de autorit van Bolsward naar het Justitieel Complex Schiphol was hij kalm. Maar op dit ogenblik voelt hij de adrenaline dan toch voorzichtig door zijn lijf woekeren. Nu technische mankementen de boel vertragen, kruipen de minuten plots voorbij.

Zo gaat het gebeuren. Het moment waar Van Heijningen zo lang naar heeft uitgekeken, is eindelijk daar. “Ik wist meteen dat ik van mijn spreekrecht gebruik wilde maken”, zegt hij eerder die ochtend. Gehuld in een donkerblauw pak staat hij samen met Loes voor het bijgebouwtje waar de nabestaanden van de MH17-ramp zich vandaag verzamelen. “Het is het laatste wat ik voor Erik, Tina en Zeger kan betekenen, mijn enige kans om namens hen te spreken in dit proces. En ik ben er zeker van dat zij voor mij hetzelfde gedaan zouden hebben.”

Erik, Tina en Zeger zijn de broer, schoonzus en het neefje van Van Heijningen. Het trio stapte op 17 juli 2014 op een vliegtuig naar Kuala Lumpur, met in het vooruitzicht een reis op Java en Bali. Maar op die Indonesische eilanden kwam het gezin nooit aan. Hun levens eindigden boven zonnebloemvelden in het oosten van Oekraïne. Net als de 295 andere inzittenden van vlucht MH17 kwamen zij om het leven nadat een Russische Buk-raket het toestel neerhaalde.

‘Iedereen zag er stukken ouder uit’

Anderhalf jaar geleden begon in Nederland de rechtszaak tegen drie Russen en een Oekraïner, die ervan worden verdacht betrokken te zijn geweest bij het drama rond de vlucht van Malaysia Airlines. “En sinds de ramp zelf zijn er inmiddels zeven jaren verstreken.” Er verschijnt een glimlach op Van Heijningens gezicht. “Hoe lang dat is, viel me eigenlijk pas op toen Loes en ik de andere nabestaanden vorige week weer ontmoetten. We kwamen hier samen om ons voor te bereiden op vandaag, te oefenen eigenlijk. Iedereen zag er plotseling stukken ouder uit. Ikzelf ben inmiddels grijs geworden.”

Gevoelsmatig verloren hij en Loes hun dierbaren korter geleden. Sinds de ramp vliegt de MH17 met ons mee, omschrijft Van Heijningen de pijn in de slachtofferverklaring die hij in de rechtszaal voorleest. Het verlies is een blijvend en bijtend litteken, Loes en hij zijn nog elke dag bezig met de aanslag. “De intrinsieke effecten op de psyche verwateren, maar zijn als eb en vloed voor altijd aanwezig.”

Het zijn de onbeantwoorde vragen die aan hen blijven knagen. Hebben hun naasten pijn of angst gevoeld? Waarom mocht een passagiersvliegtuig over zo’n onveilig gebied vliegen? En wat was het motief van de daders? “Pas als de rechtbank bevestigt dat de Russische Federatie achter de aanslag zit, kunnen we écht verder. Al dat geopolitieke gewelles-nietes blijft toch wrevel opwekken.”

Dialoog, vergeving en verzoening

Tegelijkertijd, stelt Van Heijningen zowel binnen als buiten de rechtszaal, wil hij niet alleen kwaad zijn. “Mijn broer Erik zou de daders met gelijke munt terug willen betalen. Oog om oog, tand om tand. Ook bij andere nabestaanden zie ik dat soort verharding. Maar Loes en ik zijn van de dialoog, van vergeving en verzoening, hoe zwaar dat ons ook valt. Ik verlang een veroordeling vanwege de historische registratie van deze barbaarse daad tegen de mensheid. Het gaat me niet voornamelijk om het levenslang opsluiten van de daders in persoon.”

De eerste versie van zijn toespraak had Van Heijningen zo op papier. “Maar bij het oefenen zei Loes dat het te zakelijk was. Ze miste de emotie. Blijkbaar heb ik mijn gevoel na al die jaren diep weggestopt. En ik wil ook niet zielig doen. Want het draait niet om ons, het gaat om Erik, Tina en Zeger.”

Tot aan de autorit vanochtend toe heeft hij geschaafd aan zijn verklaring. “Dat de verdachten er niet zijn, is niet meer dan jammer. Ik wil de rechters in de ogen kunnen kijken. De illusie dat ze mijn woorden zullen onthouden heb ik niet, ik ben één van de ruim negentig nabestaanden die gebruik zullen maken van het spreekrecht. Maar hopelijk heeft mijn verhaal onbewust impact, kan ik de urgentie van deze zaak naderen, de emoties van de nabestaanden goed overbrengen. Onze naasten zijn als een kleiduif uit de lucht geschoten. Dat is onaanvaardbaar in een geciviliseerde samenleving.”

Vooraf vreest Van Heijningen dat hij niet goed uit zijn woorden kan komen. Die angst blijkt ongegrond. Nadat iemand van Slachtofferhulp Nederland hem en Loes komt halen, hij bij de beveiligingspoortjes van de rechtbank kort klungelt met een riem, en hij zijn spreekgestoelte verstelt, neemt Van Heijningen een teug adem en steekt van wal. Rustig slaat hij de zes kantjes van zijn slachtofferverklaring één voor één om. Pas na zijn laatste woord volgen de tranen, en knijpt Loes hem aanmoedigend even in de arm.

Terug in de zon omhelst Van Heijningen een andere nabestaande die vandaag heeft gesproken. “Er is een last van mijn schouders gevallen”, zegt hij, terwijl zijn vrouw binnenkomende appjes van naasten voorleest. “Ja, ik ben toch wel content. Ik ben in ieder geval blij dat ik dit heb mogen doen. Maar of ik heb bereikt wat ik wil bereiken? Dat zal blijken na dit proces.”

Lees ook:

Ruim negentig nabestaanden van de MH17-ramp komen nu aan het woord

Maandag wordt het MH17-proces hervat. Drie weken is het woord aan de nabestaanden van de passagiers die omkwamen bij de ramp in 2014.

De inhoudelijke behandeling van het MH17-proces is begonnen en dit kunnen we verwachten

Na 25 voorbereidende zittingsdagen, inclusief een schouw van een met wrakstukken gebouwde reconstructie van het toestel, begon de Haagse rechtbank in juni inhoudelijk aan het MH17-proces. Wat kunnen we verwachten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden