Opvangcrisis

Met oktober in zicht doemen nog grotere asielproblemen op

Drukte voor het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel, begin augustus.  Beeld ANP
Drukte voor het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel, begin augustus.Beeld ANP

Met nog eens ruim 5600 crisisnoodopvangplekken wil staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) voorkomen dat asielzoekers buiten moeten slapen. Het Rijk neemt ook de bevoegdheid om bestemmingsplannen te wijzigen als gemeenten weigeren asielzoekers op te vangen.

Johan van Heerde

Waarschijnlijk kon je een speld horen vallen toen staatssecretaris Eric van der Burg (justitie en veiligheid) maandagavond 25 burgemeesters digitaal toesprak. Zijn verzoek: iedere veiligheidsregio moet nog eens 225 crisisnoodopvangplekken voor asielzoekers regelen. Precies hetzelfde beroep deed hij eind juni ook al. Sommige veiligheidsregio’s hebben daar nog niet aan voldaan.

De crisisplekken zijn nodig om te voorkomen dat asielzoekers op straat moeten slapen, zei Van der Burg. Opgeteld slapen er straks meer dan tienduizend asielzoekers op stretchers en matrassen in sporthallen en lege gebouwen, vaak zonder privacy en met sobere sanitaire voorzieningen.

Van der Burgs verzoek is tegen het zere been van de veiligheidsregio's, die bij monde van voorzitter Hubert Bruls nu meermaals hebben laten weten dat zij op 1 oktober zullen stoppen met de opvang van asielzoekers.

De tijd van de staatssecretaris raakt op. Wat kan hij doen?

Asielboten en vakantieparken

Gunstig was voor de staatssecretaris het nieuws uit de gemeente Velsen. Het lijkt erop dat met kunst- en vliegwerk een cruiseschip kan aanmeren bij het dorp Velsen-Noord, waarop asielzoekers kunnen worden opgevangen. Ondernemers rond de beoogde ligplek moeten eerst nog hun fiat geven voor een versterking van de kade.

Veel in deze opvangcrisis is afhankelijk van zulke grootschalige noodopvanglocaties, waar tijdelijk duizenden asielzoekers kunnen verblijven. Het kabinet heeft nu een optie op drie cruiseschepen, waarvan er een vanaf september een half jaar in Velsen mag liggen. Eén flink probleem: alle andere gemeenten met een haven groot genoeg voor zo’n schip zitten niet op een asielboot te wachten. De staatssecretaris voert momenteel gesprekken met een aantal van die gemeenten. Maar die verlopen stroef.

Ondertussen probeert ook het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (Coa) uit te breiden. Zo komen er zo’n 800 plekken vrij op locaties in Den Haag, Delft en Voorschoten. Ook heeft het Coa carte blanche gekregen om gebouwen op te kopen voor de huisvesting van asielzoekers, ook als de juiste bestemming ontbreekt. Als een gemeente weigert die aan te passen, kan het Rijk de gemeente passeren en de bestemming zelf aanpassen, schreef Van der Burg dinsdag aan de Kamer.

Het Rijk en het Coa kunnen zich ook altijd nog wenden tot hotels en vakantieparken. Dat gebeurde al. Deze locaties zitten nu nog vol met toeristen maar in oktober is het ongetwijfeld rustiger. Eén probleem: de locaties worden ook veel gebruikt voor de opvang van inmiddels ruim 70.000 Oekraïense vluchtelingen.

Gemeenten dwingen tot opvang asielzoekers

De structurele opvang van asielzoekers is ongelijk verdeeld over Nederland, constateerde NRC afgelopen weekend op basis van data-onderzoek. In z’n honderd gemeenten is nu een structurele opvanglocatie aanwezig (los van crisisnoodopvang), wat betekent dat die opvang er 240 gemeenten niet is.

Voor dat gegeven zijn allerlei verklaringen, zoals het gebrek aan plek of draagvlak in een gemeente, of de aanwezigheid van een azc in het verleden, waardoor een gemeente vindt dat de beurt nu aan een ander is.

Werken aan een wet

Twee adviesorganen – de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Adviesraad Migratie – stelden in juni dat asielzoekers gelijkmatig over alle gemeenten moeten worden verdeeld, net zoals nu al gebeurt met de huisvesting van statushouders (asielzoekers met een vergunning).

Staatssecretaris Van der Burg lijkt zo ver niet te willen gaan, maar werkt wel aan een wet om specifieke gemeenten in de toekomst te kunnen dwingen om asielopvang mogelijk te maken.

Een nadeel: deze wet is niet voor het nieuwe jaar klaar, tot frustratie van bijvoorbeeld de stichting Vluchtelingenwerk. Die heeft het kabinet om een spoedwet gevraagd zodat gemeenten eerder kunnen worden gedwongen om bij te dragen.

De grenzen sluiten

Zijn eigen partij, de VVD, vindt dat staatssecretaris Van der Burg serieus moet kijken naar een ‘asielstop’ – het sluiten van de grens. Door tijdelijk geen asielaanvragen in behandeling te nemen wordt er tijd vrijgemaakt om de problemen in Ter Apel en de rest van de asielketen (deels) op te lossen.

Van der Burg heeft toegezegd dat hij deze suggestie laat beoordelen op juridische haalbaarheid. Daar heeft hij nog geen uitsluitsel over gegeven, maar in principe heeft Nederland zich gecommitteerd aan het Vluchtelingenverdrag waardoor mensen recht hebben om asiel aan te vragen in Nederland.

Los daarvan is het zeer de vraag of coalitiepartners D66, CDA en ChristenUnie instemmen met een asielstop.

Lees ook:

Nieuwe IND-baas Rhodia Maas: ‘Te lang hebben we gezegd dat we alles wel zouden oplossen’

De nieuwe directeur-generaal van de IND kan zich goed voorstellen dat asielzoekers in Ter Apel vrezen te worden vergeten. ‘We zijn niet in staat goed uit te leggen wat er gaat gebeuren.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden