ReportageHoogwater

Met een beetje fantasie is er paniek op de dijk, tijdens een oefening van het waterschap

Op de lekdijk wordt geoefend met zandzakken. Beeld Werry Crone
Op de lekdijk wordt geoefend met zandzakken.Beeld Werry Crone

Op de dijken van de Lek wemelt het deze week van de Hansje Brinkers. De dijkbeschermers van het Waterschap oefenen in het opsporen van gaten in en onder de dijk.

Wouter van Wijk

Het is guur weer, de regen slaat tegen de Lekdijk bij Tull en ’t Waal. Hier en daar ligt ijs. Door het smelten van de sneeuw in de Alpen staat de Lek vol smeltwater. Zeventien meter boven NAP, het normale waterpeil voor Nederland. De uiterwaarden, de overstroomgebieden, zijn hard nodig. De dijk heeft het zwaar te verduren, de druk van het hoge water is enorm. Hier en daar ontstaan scheuren. Het kwelwater sijpelt onder de dijk door.

Paniek! Zo’n 170 medewerkers van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, het waterschap voor midden-Nederland, doen samen met vijftig militairen van het Korps Nationale Reserve alles om de dijk veilig te houden. “Daar!”, wijst Marlous Heijne met haar peilstok. “Kwelwater!” Terwijl de striemende regen op haar regenpak neerslaat, meet ze de schade. Bijgestaan door korporaal Leroy Fisscher peilt ze hoe ver het water al is opgetrokken en geeft ze door haar portofoon de schade en de plek door. “Dit is ernstig, het water is al ver!”

Strandgangers

Tot zo ver het scenario van het Waterschap. In werkelijkheid is het bewolkt, met 23 graden en een fris windje. Met de paniek valt het wel mee. De Lek kabbelt rustig. In de uiterwaarden is het recreatiegebied ’t Waal gereedgemaakt voor strandgangers. De rivier ligt tientallen meters verderop. Het enige wat er echt nat is, gaat via de mobiele toiletten netjes het riool in.

Heijne doet mee met een oefening van het Waterschap. Meestal is het decor van haar werk een kantoorkast, nu staat ze in het hoge gras naast een grote ronde vijver. Ze heeft geen regenpak aan, maar een spijkerbroek met een sweater en een geel hesje. Ook het kwelwater is niet echt. Met een ingegraven pijp en een stille pomp verderop. Om te oefenen.

“We lopen met vier mensen de hele dijk af. Om de dijk te horen, te zien, te ruiken”, vertelt Heijnes collega Mariël Nieuwenhuis. “Dat klinkt gek, maar als het heel nat is, borrelt de grond omhoog en ruik je dat echt.” Fantasie heb je er wel voor nodig op deze lentedag. De korenbloemen en schapenmest geven meer geur af.

Ondanks dat zijn de belangen groot. “Als de dijk hier doorbreekt, staat het water binnen een dag in Utrecht en daarna bij Amsterdam”, legt Nieuwenhuis uit. “Het Domplein blijft wel droog, maar veel eromheen niet.” Ze laat een simulatie zien waarin grote delen van Utrecht, Houten, Nieuwegein, Woerden en Weesp onderstromen. Volgens het waterschap beschermt de dijk een miljoen mensen, de schade kan oplopen tot 20 miljard euro.

Kolkende water

De plek naast de vijver is ook niet voor niets gekozen. Bijna vierhonderd jaar geleden, in 1624, brak de dijk daar al eens door en stonden grote delen van Holland en Utrecht onder water. Mensen en dieren verdronken, huizen werden vernield. De kracht van het kolkende water was bij de doorbraak zo groot dat het zich al ronddraaiend de grond in boorde. Zo ontstond de vijver, een zogenaamd ‘wiel’. Heijne: “Daar controleren we extra, omdat de dijk daar altijd wat zwakker is.”

Maar hoeveel Hansje Brinkers je ook hebt om de dijk te checken, de natuur blijft grillig, zegt Nieuwenhuis. “Als er zo’n bui valt als toen in Limburg, hebben we hier ook wel een probleem. Het is een ander landschap, maar toch. We doen wat we kunnen, maar honderd procent zekerheid heb je nooit.” Ook de klimaatverandering draagt daaraan bij: “Het weerbeeld wordt daardoor waarschijnlijk veel grilliger. Nu was het Limburg, de volgende keer kan het Utrecht zijn.”

Lees ook:

‘Wacht niet op een volgende watersnood maar zoek het hogerop’

Kunnen we nog in de Randstad blijven wonen, vraagt deltacommissaris Peter Glas zich af. ‘Het is niet verstandig om te blijven bouwen op de manier waarop we dat altijd deden.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden