Bevrijdingsdag

Merkel komt vertellen dat we niet alleen een geschiedenis, maar ook een toekomst delen

Angela Merkel bij een overleg met China. Beeld EPA
Angela Merkel bij een overleg met China.Beeld EPA

Dat de Duitse bondskanselier op 5 mei komt spreken, ligt allang niet meer gevoelig. De Nederlandse herdenkingscultuur is verbonden met de Europese, zegt Hanco Jürgens.

In haar laatste jaar als bondskanselier geeft Angela Merkel woensdag een lezing voor de Nederlandse Bevrijdingsdag. Via een videoverbinding vanuit Berlijn, vanwege het coronavirus, gaat ze in gesprek met premier Mark Rutte en Nederlandse studenten over de betekenis van vrijheid. Jeroen Wollaars presenteert de uitzending in het Kunstmuseum Den Haag. Eigenlijk wilde Merkel haar voordracht vorig jaar geven, bij het 75ste jubileum van de bevrijding, maar die herdenking werd afgezegd vanwege de pandemie.

De lezing van Merkel op Bevrijdingsdag is heel bijzonder, volgens historicus Hanco Jürgens van het Duitsland Instituut in Amsterdam. “Meestal kwam ze alleen naar Nederland in het kader van een EU-top, of een bezoek aan Den Haag”, zegt Jürgens. “Dat ze nu een lezing geeft aan een Nederlands publiek, dat is belangrijk. Het geeft een gevoel dat Duitsland betrokken is bij de Nederlandse belangen, interesses en ook de Nederlandse herdenkingscultuur. ”

Niet vanzelfsprekend

Die gezamenlijke herdenkingscultuur lag lang gevoelig. In het naoorlogse Nederland was het ondenkbaar dat een Duitse politicus een rol zou krijgen bij een oorlogsherdenking. In 2012 sprak voor het eerst een Duits staatshoofd tijdens Bevrijdingsdag, de toenmalige bondspresident Joachim Gauck. In zijn toespraak benadrukte hoe speciaal zijn aanwezigheid in de naoorlogse geschiedenis was: “Het is voor een Duitser, en zeker voor mij, geen vanzelfsprekendheid dat ik vandaag hier bij u mag zijn en zelfs tot u mag spreken.”

De basis voor dat bezoek werd al gelegd in mei 1995, toen bondskanselier Helmut Kohl in Rotterdam een krans legde bij het monument De verwoeste stad van Ossip Zadkine. Dat werd destijds mogelijk doordat Nederland in die tijd nadacht over hoe het verder moest in de relatie met Duitsland. Daarbij hadden steeds minder Nederlanders de oorlog zelf meegemaakt.

Het bezoek van Kohl volgde op een tijd waarin de Duits-Nederlandse relatie onder druk had gestaan. Het bezoek symboliseerde een toenadering tussen Duitsland en Nederland. “Het gezamenlijk herinneren gaat ook samen met politiek programma, met ideeën die men wil uitwisselen”, zegt Jürgens. “Het bekende voorbeeld is de foto van de Franse president Mitterrand en Kohl in 1984 bij Verdun, vlak voordat het akkoord van Schengen en de Europese Akte gesloten werden.”

Europese herinneringscultuur

Zo is de Nederlandse herdenkingscultuur onlosmakelijk verboden met de Europese. “Het is goed om ons te realiseren dat we deel uitmaken van een Europese herinneringscultuur”, zegt Jürgens. Hij noemt het namenmonument dat gebouwd wordt in Amsterdam, ontworpen door de Pools-Joods-Amerikaanse architect Daniel Libeskind. Dat monument staat niet op zichzelf, maar is verbonden met monumenten in Parijs en Berlijn. “Dat is wat Merkel komt benadrukken: we hebben een gezamenlijke geschiedenis en we hebben ook een gezamenlijke toekomst.”

Angela Merkel is het juiste gezicht voor die boodschap. In haar vijftien jaar als bondskanselier heeft zij Europa door verschillende crises gesleept, van de kredietcrisis tot de vluchtelingencrisis en nu de coronapandemie. Zij symboliseert de Europese samenwerking en wordt gezien als hoedster van de Europese eenheid. Voor deze lezing werd zij gevraagd door premier Rutte en het Nationaal Comité 4 en 5 mei “omdat ze zich, doordrongen van de geschiedenis, al jarenlang inzet voor vrede, vrijheid en stabiliteit in Europa”.

“Ze heeft een duidelijke rol in het Nederlandse politieke discours. Sommigen zijn bezorgd wat er gebeurt met de stabiliteit in Europa als zij wegvalt”, zegt Jürgens. “Je ziet dat er nu zoveel aandacht voor haar lezing is. Dat zou heel anders zijn geweest als haar opvolger die had gehouden. Er is een verbondenheid met haar.”

Lees ook:

Uit het Trouw-archief, 1995: Suggestie Kok over 5 mei valt slecht

Vanuit politiek en samenleving is getroffen gereageerd op de suggestie van premier Kok om eventueel een Duitse delegatie uit te nodigen voor de viering van bevrijdingsdag 5 mei.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden