Gevaarlijke stof

Medewerkers bij defensie liepen kans op blootstelling aan giftig chroom-6. ‘Er is niet voldoende gezorgd voor veilige werkomgeving’

Een helikopter van Defensie.  Beeld ANP
Een helikopter van Defensie.Beeld ANP

Van luchtmacht tot landmacht en de marine: op alle defensielocaties was blootstelling aan chroom-6 mogelijk. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het RIVM in opdracht van de Paritaire Commissie aanpak problematiek chroom-6 en CARC. Chroom-6 is een giftig anti-roestmiddel, CARC is een andere coating die werd gebruikt bij defensie.

Het onderzoek werd uitgevoerd onder 1566 (oud-)medewerkers van defensie die in totaal 2735 functies hebben uitgeoefend. Zij werkten in de periode tussen 1970 en 2015 op in totaal 229 locaties van defensieonderdelen. In die periode hebben meer dan 850.000 mensen bij defensie gewerkt. Het is onduidelijk hoeveel van hen kunnen zijn blootgesteld aan chroom-6.

Uit het onderzoek blijkt dat bij 70 procent van alle uitgeoefende functies er bijna dagelijks taken waren waarbij direct contact met chroom-6 mogelijk was. Bij 23 procent van de overige functies voerden (oud-)medewerkers zelf geen taken uit met een blootstellingsrisico, maar was blootstelling toch mogelijk doordat andere mensen taken in dezelfde ruimte uitvoerden.

Basale beschermingsmiddelen ontbraken

Dat wil niet zeggen dat er dan altijd sprake is van risico's door blootstelling. Met de juiste beschermingsmiddelen kan men veilig werken met chroom-6. Maar aan die beschermingsmiddelen schortte het vaak, blijkt uit het onderzoek. Zeker in de jaren 70 en 80 ontbraken basale beschermingsmiddelen zoals mond-neusmaskers. Pas in de jaren negentig verbeterde de toepassing van dergelijke maatregelen, stellen de onderzoekers. Maar of die verbeteringen voldoende waren, valt te betwijfelen. (Oud-)medewerkers geven in het onderzoek aan dat ook tussen 2010 en 2015 de bescherming nog voor verbetering vatbaar was. Ook twijfelen veel deelnemers aan de beschermingsmaatregelen die wel werden genomen.

Voorbeelden van werkzaamheden waarbij direct contact met chroom-6 voorkwam, zijn: lassen, snijbranden, verfspuiten, slijpen, schuren, boren en frezen. Deze taken werden op een groot aantal defensielocaties uitgevoerd. Volgens de onderzoekers valt op voorhand geen enkel defensieonderdeel uit te sluiten: overal was blootstelling mogelijk. Ook zijn (oud-)medewerkers met een functie waarbij je het niet zou verwachten mogelijk toch blootgesteld. Het onderzoek geeft als voorbeeld de chauffeur die een collega even een handje hielp.

Antiroestmiddel

Het is niet onbekend dat defensiematerieel is behandeld met verf waarin het antiroestmiddel chroom-6 zit. De stof zit onder meer in verf waarmee tanks en vliegtuigen worden behandeld. Chroom-6 is giftig en kan onder meer vijf vormen van kanker, astma, COPD of eczeem veroorzaken.

Het eerste onderzoek naar chroom-6 bij defensie startte in 2014. Toen bleek dat honderden medewerkers van vijf NAVO-locaties, ook wel POMS-locaties, tientallen jaren waren blootgesteld aan de giftige stof. Uit aanvullend onderzoek van het RIVM bleek in 2018 dat het ministerie al lang wist dat chroom-6 ziekmakend is, maar dit verzweeg en niet zorgde voor afdoende beschermingsmaatregelen. Defensie ging diep door het stof en erkende aansprakelijkheid voor geleden schade.

Uitkeringsregelingen

Sindsdien kunnen (oud-)medewerkers van defensie aanspraak maken op verschillende uitkeringsregelingen. In een reactie laat het ministerie van defensie weten dat het de uitkeringsregeling uitbreidt voor (oud-)medewerkers van andere defensielocaties. Mensen hebben via twee generieke regelingen recht op 5000 tot 40.000 euro en kunnen daarnaast een individuele claim indienen, bijvoorbeeld vanwege gemiste inkomsten door ziekte.

Demissionair staatssecretaris Barbara Visser ging − opnieuw − door het stof. “Er is niet altijd voldoende zorg gedragen voor een veilige werkomgeving, en dat is ernstig. Ik begrijp dat geen enkel geldbedrag het leed kan wegnemen. Dit mag niet gebeuren. Daarvoor verdienen mensen excuses, van mij en van defensie.”

(Oud-)medewerkers van defensie die denken dat ze ziek zijn geworden, kunnen zich richten tot een informatiepunt en daar een eventuele claim indienen. De onderzoekers van het RIVM concluderen dat op basis van de taken die iemand heeft uitgevoerd er een goede inschatting kan worden gemaakt van of er sprake is geweest van blootstelling en de eventuele gevolgen hiervan.

Sinds 2015 heeft het ministerie van defensie 4,2 miljoen euro uitgekeerd aan slachtoffers van chroom-6. Het gaat om enkele honderden mensen.

Lees ook:

Opinie: Geef Defensie een budget dat past bij een krijgsmacht in een onveiliger wordende wereld

China en Rusland in toom houden en ook helpen een pandemie te bestrijden? Dat vergt meer middelen voor de krijgsmacht, betoogt defensie-beleidsadviseur Hugo Vijver.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden