InterviewManon Vanderkaa

Manon Vanderkaa: Er moet meer aandacht komen voor ouderen vóórdat ze kwetsbaar worden

Manon Vanderkaa vertrekt van seniorenorganisatie KBO-PCOB om directeur te worden bij de beroepsvereniging Verpleegkundigen en Verzorgenden.Beeld René Bouwman

Er moet meer aandacht komen voor de levensfase tussen pensionering en het begin van de kwetsbaarheid van ouderen, stelt scheidend directeur Manon Vanderkaa van seniorenorganisatie KBO-PCOB. 

Onze vergrijzende samenleving is niet ingericht op de grote hoeveelheid ouderen die er aankomt. Die nieuwe generatie verwacht anderen dingen. Dat concludeert Manon Vanderkaa, directeur van seniorenorganisatie KBO-PCOB.  Zij vraagt meer aandacht voor de derde levensfase: de periode na de pensionering wanneer de kwetsbaarheid van het lichaam nog niet overheerst. Op het verenigingskantoor in Nieuwegein blikt zij terug op ruim acht jaar als directeur. 

Wat ontbreekt er in het beleid? “Aandacht. Er moeten meer andere woonvormen komen, plus faciliteiten zoals openbare toiletten bij winkels en ontmoetingsplekken. Denk aan goede stoepen en verlichting. Maar ook aan tussenopvang na ziekenhuisopname en om mantelzorgers te ontlasten”, zegt Vanderkaa. Nu zijn er 3,3 miljoen 65-plussers, 19 procent van de bevolking. Tot 2040 loopt dat op naar een kwart, en dan zullen er 4,7 miljoen 65-plussers zijn op een bevolking van 19 miljoen inwoners.

Huisvesting op maat is belangrijk,  stelt de directeur. Langer thuiswonen klinkt goedkoop en ideaal, maar ‘er moet veel meer variatie komen’. “Het is een taai onderwerp waarvoor gemeentes nog veel belemmeringen moeten wegnemen.” Overal lopen ouderen met woonplannen tegen bureaucratie aan. “Gemeenten kunnen een terrein beschikbaar stellen, in plaats van het aan de hoogste bieder te verkopen.”

De koopkracht voor senioren gaat al jaren achteruit

Nu lukt het mondige senioren met geld soms wel een gezamenlijke woonplek te realiseren. Vanderkaa: “Onze zorg gaat naar degenen zonder dik gevulde portemonnee. Koopkracht voor senioren gaat al jaren achteruit. Een derde heeft geen eigen vermogen. Zij liggen wakker om de jaarlijkse huurverhoging, en staan vaker rood. Misschien moeten zij ook verhuizen, omdat traplopen niet meer lukt, maar is de nieuwe huur te hoog. Het zijn vooral alleenstaande vrouwen die hun leven lang geen of een klein pensioen hebben opgebouwd. Een lid vertelde me dat ze zich twee ons groente per dag niet kan veroorloven, en dat mede-kerkgangers niet zagen hoe arm ze is omdat ze er in haar oude werkkleding toch altijd piekfijn uitziet.”

Corona bewees hoe kwetsbaar ouderen nog zijn. Van maart tot juni gingen zonder enig overleg de verpleeghuizen op slot. Het waren verdrietige weken voor bewoners en mantelzorgers, stelt Vanderkaa. “Zelfs toen de verpleeghuizen op 19 mei weer open mochten, bleven er nog veel dicht. Bestuurders aarzelden. Dat lange isolement heeft tot veel wanhoop en woede geleid. Door de angst is het erg in het medische getrokken en het sociale aspect vergeten, ook van thuiswonende senioren. Nu wordt ventilatie op scholen onderzocht. De minister moet dat onderzoek uitbreiden naar verpleeghuizen. Na corona moeten we een samenleving bouwen met maatwerk, waarin geen enkele generatie wordt buitengesloten.”

Gefuseerd tot federatie met kwart miljoen leden

Ondanks de heftige coronatijd blikt Vanderkaa tevreden terug. Toen ze in 2013 aantrad waren de katholieke KBO en de protestantse PCOB gescheiden organisaties. “Met grote instemming van de achterban zijn wij in 2017 een federatie geworden met een kwart miljoen leden. Wij staan er en praten mee over elk belangrijk onderwerp.” Vlak voor de verkiezingen lanceerde zij samen met ChristenUnie en omroep Max het Manifest Waardig ouder worden. “Dat kreeg direct breed draagvlak in politieke partijen maar ook bij organisaties als het Leger des Heils en Humanitas.” Alle 10 actiepunten zijn dat jaar in het regeerakkoord beland, zegt Vanderkaa trots, minister De Jonge heeft nu ouderenbeleid in de portefeuille.

Waarom zou je lid worden van een seniorenorganisatie? “Het is leuk om samen iets te ondernemen als bridge of museumbezoek. Anderen willen na hun pensioen als vrijwilliger hun kennis en expertise inzetten. En dan hebben we nog de tak belangenbehartiging. De kracht van KBO-PCOB is dat wij van onderop werken. Elke afdeling bepaalt zelf de activiteiten. We zijn een krachtig netwerk met een heel gevarieerde achterban, qua geloof en politieke voorkeuren. Er zijn gespreksleiders getraind voor levensvragen, wij hebben een pensioentelefoon, en geven juridische en andere service.” Dankzij de achterban werd de puinhoop met rijbewijzen bij het CBR duidelijk: “Dat gaat nu beter maar is nog niet opgelost.”

Is er een boodschap voor jongeren? Zonder de inzet van senioren zou de sportsector het moeilijk krijgen, is het eerste dat bij Vanderkaa opkomt. “Dat geldt ook voor mantelzorg. De samenleving zou omvallen. En onderschat hun economische belang niet voor de culturele sector, reisbranche en horeca.”

Lees ook:

‘Voer het isolement voor ouderen niet te ver door’

Het anderhalvemeterleven valt ouderen zwaar. Voer het isolement niet te ver door, adviseert gezondheidsexpert Julia van Weert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden