Ouderengeneeskunde

Mag een arts een demente patiënt tot de dood in slaap brengen?

null Beeld Nanne Meulendijks
Beeld Nanne Meulendijks

Artsen mogen patiënten met dementie soms palliatief sederen, ook als ze een levensverwachting hebben langer dan twee weken. Een richtlijn waarin dat staat, staat onder druk.

Marten van de Wier

Een vrouw in het verpleeghuis die continu rondloopt en met haar hoofd tegen de muur bonkt. Een man met dementie die wanhopig blijft rondgaan in zijn rolstoel, op zoek naar iets dat hij nooit vindt. Artsen in verpleeghuizen hebben soms te maken met probleemgedrag bij dementerende patiënten dat ze op geen enkele manier kunnen verhelpen. Soms zien ze geen andere mogelijkheid dan ‘continue palliatieve sedatie’. De patiënt wordt dan in soort slaap gebracht tot hij of zij overlijdt.

Cijfers worden niet bijgehouden, maar hoogleraar ouderengeneeskunde Cees Hertogh schat in dat jaarlijks ‘tien, misschien twintig’ patiënten met dementie en onbehandelbaar probleemgedrag palliatieve sedatie krijgen. Zelf hoort hij jaarlijks van ongeveer vier gevallen.

‘Richtlijn wordt onder druk OM aangepast’

Onder artsen en juristen is er een discussie gaande over palliatieve sedatie voor deze groep. De inzet zijn de richtlijnen die de vereniging voor artsen ouderengeneeskunde Verenso twee jaar geleden uitbracht. In mei verschijnt een aangepaste versie. Volgens Hertogh, die die richtlijn mede opstelde, gebeurt dat ‘onder druk’ van het Openbaar Ministerie en artsenfederatie KNMG. KNMG en Verenso bevestigen dat er overleg is over de richtlijn, maar spreken tegen dat er druk zou zijn uitgeoefend.

Het onderwerp ligt gevoelig, omdat lastig is te voorspellen hoelang mensen met dementie nog te leven zouden hebben zónder palliatieve sedatie. Omdat een patiënt die continu in slaap wordt gehouden geen eten of vocht krijgt, kan het zijn dat hij of zij eerder overlijdt dan anders was gebeurd. Artsen mogen daar daarom alleen toe overgaan bij een levensverwachting van een of twee weken, zo staat in de richtlijn van artsenfederatie KNMG, die geldt voor alle typen patiënten.

Palliatieve sedatie mag ook bij langere levensverwachting

In een richtlijn voor artsen ouderengeneeskunde uit 2020, die specifiek gaat over patiënten met dementie en onbehandelbaar probleemgedrag, liet Verenso die eis van een levensverwachting van maximaal twee weken los.

De levensverwachting is bij palliatieve sedatie ‘niet per se korter dan twee weken’, maar moet wel ‘beperkt’ zijn, zo staat in het document. Hoogleraar ouderengeneeskunde Hertogh, die het initiatief nam voor het document, stelt dat de levensverwachting in de praktijk enkele weken tot maanden kan zijn.

‘Die twee weken, dat is een toneelstukje’

Volgens Hertogh viel de richtlijn verkeerd bij artsenfederatie KNMG en het Openbaar Ministerie. Zij zouden willen dat er een harde tweewekengrens in het document komt. Hertogh verzet zich daartegen. Hij is bang dat artsen met een aangepaste handreiking geen palliatieve sedatie meer durven te geven aan deze groep, of niet de waarheid zullen spreken over de levensverwachting van de patiënt. “Die twee weken, dat is schijnduidelijkheid. Het is een toneelstukje”, zegt Hertogh.

Het OM laat weten dat er contact is geweest met Verenso omdat ‘ook wet- en regelgeving een rol speelt’. Het gaat volgens het OM om de vraag of er sprake is van een natuurlijke dood (door ziekte) of een niet-natuurlijke dood (zoals bijvoorbeeld euthanasie). Bij palliatieve sedatie mogen artsen meestal uitgaan van een natuurlijke dood door de ziekte.

Maar als artsen continue palliatieve sedatie geven aan mensen met een veel langere levensverwachting dan twee weken, dan is mogelijk de sedatie de doodsoorzaak, zegt het OM.

Bij twijfel moet de arts melding doen van een niet-natuurlijke dood. Dat zou in de richtlijn moeten staan, vindt het OM, om duidelijkheid te bieden aan artsen. Het OM wil na zo’n melding kunnen bekijken of er een onderzoek nodig is. Die toetsing beschermt volgens het OM de wilsonbekwame patiënten om wie het gaat.

Wat de nieuwe tekst in de richtlijn wordt, is nog niet bekend.

Lees ook:

Probleemgedrag door dementie: soms heeft de dokter geen ander medicijn dan een diepe slaap

Patiënten met dementie en ernstig probleemgedrag zijn soms door hun arts niet meer te behandelen. Soms worden ze tot hun overlijden in slaap gebracht. Maar wanneer mag dat precies?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden