Arrestaties Eindhoven

Maar het Kalifaat is toch opgedoekt? Vijf vragen over de verijdelde terroristische dreiging

Bij de arrestaties in Eindhoven gebruikte de politie een helikopter van de Dienst Speciale Interventies (DSI).  Beeld ANP
Bij de arrestaties in Eindhoven gebruikte de politie een helikopter van de Dienst Speciale Interventies (DSI).Beeld ANP

De arrestaties van negen Eindhovenaren zijn opvallend, vinden terrorismedeskundigen. Dat het gaat om een groep, gaat tegen de internationale trend van alleen opererende terrorist in. Vijf vragen over de verijdelde terroristische dreiging.

Er was een tijd dat het op een drukke plek altijd even bij iedereen de gedachte was: zou hier een terroristische aanslag gepleegd kunnen worden? Maar inmiddels is die angst - met het verdwijnen van het kalifaat - wat weggesijpeld. Ook is het dreigingsbeeld, dat door de AIVD bepaald wordt, sinds 2019 gedaald van ‘reeël’ naar ‘aanzienlijk’.

Dat dat allerminst betekent dat jihadisme in Nederland passé is, bleek vrijdag. De politie arresteerde negen mannen op verdenking van het voorbereiden en trainen voor een terroristisch misdrijf. Ze zouden sympathiseren met ISIS en worden verdacht van deelname aan een terroristische organisatie.

ISIS-sympathieën? Maar het kalifaat is toch allang opgedoekt?

Klopt, maar het jihadistisch milieu in Nederland is nog niet verdwenen, zegt terrorisme-expert Jelle van Buuren van de Universiteit Leiden. “Het milieu is wel verzwakt, het gaat nog om ongeveer vijfhonderd personen. Ze zijn niet goed georganiseerd en het ontbreekt aan richting en leiderschap.”

“Los zand”, zo noemt Bart Schuurman, Van Buurens collega bij de Universiteit Leiden, de jihadisten van Nederland. “De groep die ISIS een warm hart toedraagt is relatief groot. Een kleine minderheid gaat tot actie over, en het blijft lastig om de aanslagplegers te onderscheiden van de mensen die het bij praten houden.”

Maar, zeggen beide deskundigen: de dreiging is niet weg, en dat blijkt nu maar weer.

De laatste keer dat de politie een aanslag verijdelde, was in 2018. Zijn er parallellen met die zaak?

De afgelopen jaren waren het vooral eenlingen die aanslagen pleegden, zegt Van Buuren. “Voor zover we weten waren dat spontane acties - of beter gezegd: ze waren niet heel goed voorbereid. Zowel nu als in 2018 is er sprake van een groep, tegen de internationale trend van eenlingen in.”

Zeven mannen werden indertijd opgepakt in Weert en Arnhem omdat zij een aanslag voorbereidden met kalasjnikovs en bomvesten op een festival. Dat het om een groep ging, was toen ook al opvallend, zegt ook Schuurman. Hij vindt het opmerkelijk dat dat een aantal jaar later weer het geval is.

“Het wordt bijvoorbeeld door Al Qaida bewust aangemoedigd om aanslagen zo simpel mogelijk te houden: hoe simpeler, hoe groter de kans dat het lukt. Ook als je maar één of twee mensen doodsteekt, heb je het wel geflikt”, zegt hij.

Dat gebeurt bewust, want als groep is het afbreukrisico nu eenmaal groter, legt hij uit. De autoriteiten zijn je sneller op het spoor doordat je met elkaar communiceert. “Dat had deze groep kunnen weten, gezien wat er gebeurd is in 2018.”

Hoe ver waren ze eigenlijk in die voorbereiding?

Dat is nog onduidelijk, evenals wat het doelwit was. Het Openbaar Ministerie liet weten ‘er vroeg bij’ te zijn. Anders dan in 2018 zijn er geen wapens in beslag genomen, alleen ‘gegevensdragers’. Dat kunnen volgens Schuurman computers zijn, maar ook jihadistische propaganda of bomhandleidingen.

Daar komt bij dat je al snel gearresteerd kan worden vanwege het voorbereiden van een aanslag, omdat de strafbaarstellingen worden opgerekt, zegt Van Buuren. “Als je bij wijze van spreken drie rondjes om de Tweede Kamer loopt om te kijken waar je naar binnen kan om een aanslag te plegen, dan kan je al vervolgd worden voor het vergaren van inlichtingen.”

Hij heeft het gevoel dat de voorbereidingen een stuk minder ver waren dan in 2018. “Maar dat zal komende week wel duidelijk worden.”

Heeft de overwinning van de Taliban in Afghanistan hier nog iets mee te maken?

Acht van de negen mannen zijn geboren in Nederland, één in Afghanistan. “Het is heel aanlokkelijk, dat soort verbandjes, maar je weet niets zeker”, zegt Van Buuren. Hij benadrukt dat de AIVD deze zomer de politie al inlichtte over deze groep, voordat Afghanistan in handen van de Taliban viel.

Daarnaast is een verband ook ingewikkeld omdat ISIS en de Taliban rivalen zijn, legt hij uit. “ISIS vindt de Taliban maar slappe hap. Tegelijk kan het wel zo zijn dat moslims de overwinning van de Taliban als een triomf op het westen zien en dat het daardoor een extra motivatie voor hen vormt - maar dat is heel erg speculeren.”

Hoe zit het met de Eindhovense wijk waar deze mannen werden opgepakt?

De politie heeft officieel niet bekend gemaakt waar de mannen precies in Eindhoven zijn gepakt, maar volgens Omroep Brabant gaat het waarschijnlijk om het stadsdeel Woensel. Bewoners van de Eindhovense wijk Woensel zagen donderdagmorgen vroeg om vijf uur een politiehelikopter boven hun wijk cirkelen.

In Woensel staat de Al-Fourgaanmoskee die regelmatig in het nieuws was vanwege de omstreden imams die er preekten. De moskee komt ook voor in de serie ‘De Lokroep’ over jihadisme in Nederland door journalist Sinan Can. Volgens Van Buuren is het veel te vroeg om hier iets over te zeggen. “Eindhoven staat ook niet bekend als jihad-hoofdstad”, zegt hij.

“Ik zou over deze wijk niets durven zeggen”, zegt ook Schuurman. “Het enige wat ik wel kan zeggen is dat er vaker geografische hotspots zijn voor jihadisme, dat gaat dan om bepaalde wijken of scholengemeenschappen waar jongeren samen opgroeien. Maar of dat hier aan de orde is, is helemaal niet duidelijk.”

Lees ook:

Negen aanhoudingen om voorbereiden en trainen voor terroristisch misdrijf

De politie heeft donderdag in Eindhoven negen mannen aangehouden op verdenking van het voorbereiden van en trainen voor een terroristisch misdrijf.

Zeven mannen wilden met bomgordels toeslaan op een evenement, zegt het OM.

Nederland is ontsnapt aan een grote terroristische aanslag. Met die overtuiging brachten het Openbaar Ministerie en politie in 2018 het nieuws naar buiten dat er in Arnhem en Weert zeven terreurverdachten zijn gearresteerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden