InterviewWanda de Kanter

Longarts Wanda de Kanter is nu fulltime antirookactivist. ‘Tabaksverslaving is pure verliefdheid’

Wanda de Kanter, longarts in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, maar nu activist tegen de tabaksindustrie. Beeld Patrick Post
Wanda de Kanter, longarts in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, maar nu activist tegen de tabaksindustrie.Beeld Patrick Post

Longarts Wanda de Kanter stopt na 36 jaar dagelijks (long)kankerpatiënten te hebben gezien en behandeld. Ze gaat verder als fulltime antirookactivist.

“Tabaksverslaving is pure verliefdheid: de sigaret als je beste maatje. Een heel aantrekkelijk en spannend, maar o zo fout vriendje! Met dit soort vrienden heb je geen vijanden meer nodig.”

Longarts Wanda de Kanter (61), een van de bekendste kankerspecialisten van het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis (AVL) in Amsterdam en volhardend antitabakslobbyist, maakte het in de loop der jaren dikwijls mee dat ze “een enorme liefdesverklaring aan de sigaret” terugkreeg wanneer ze met longpatiënten hun dodelijk verlopende rookgedrag besprak.

“Het was tot en met mijn laatste spreekuur ontluisterend en eigenlijk heel verdrietig om die totale afhankelijkheid te zien. De sigaret betekende vaak álles voor de patiënt tegenover me, ook al had die hem of haar longkanker of een chronische ziekte als COPD of hartfalen gegeven. Stoppen met roken blijkt keer op keer een rouwproces. Hoezeer mensen ook zeggen te willen stoppen; het afscheid nemen doet pijn omdat de roker en de sigaret samen immers zoveel hebben meegemaakt – plezier, ontspanning, troost, maar ook de eenzaamheid van de ziekte die intussen is ontstaan.”

Opgedrongen verslaving

Onlangs, de dag voor kerstmis, trok ze de spreekkamerdeur in het AVL voor het laatst achter zich dicht. Om onder meer als voorzitter van de Stichting Rookpreventie Jeugd niet alleen gerichter de internationale strijd tegen de tabaksindustrie te kunnen voeren, via al lopende rechtszaken zoals nu bij het Europese Hof, maar ook om het stigma te bestrijden dat aan rokers kleeft als zou hun gedrag hun eigen schuld zijn. “Een vrije keus noemt de VVD het, maar dat is het niet!”, zegt De Kanter fel. “Het is een opgedrongen verslaving. De industrie maakt misbruik van een gevoeligheid die in veel mensen schuilt.”

Ze is niet vertrokken uit het AVL omdat ze het behandelen van patiënten moe is. “Zó is het niet”, benadrukt De Kanter. “Via de weg van de antitabakslobby kan ik uiteindelijk méér voor hen bereiken. Ik behoud een nul-aanstelling in het AVL. Als ze me nodig hebben, voor preventie-activiteiten of de rookstoppoli, dan zal ik er zijn.” Wel zegt ze haar patiënten te zullen missen. “Ik heb mijn gegevens bij hen achtergelaten, in het geval ze behoefte hebben aan contact.” Ook wil ze dat er meer aandacht komt voor de nabestaanden van rookslachtoffers, zoals achterblijvende (jonge) kinderen. “Want wie let er op de kleintjes als mama er niet meer is? Hartverscheurend.”

De gedreven longarts volgt met haar nieuwe stap haar hart. “De ene na de andere patiënt behandelen, ook al werden de afgelopen jaren steeds betere resultaten bereikt met bijvoorbeeld immuuntherapie, schiet toch niet echt op in het grotere geheel van de aanpak van rookverslaving.”

Politiek bleek niets voor haar

Wat was het moment waarop ze besloot haar witte doktersjas uit te trekken? “Toen ik me realiseerde dat ik mijn focus beter kon verleggen naar de oorzakelijke kant van mijn werk.” De politiek, waar ze eind 2019 even in terecht leek te komen via de nieuwe partij NLBeter, liep evenwel snel stuk. Politiek bleek niets voor Wanda de Kanter, beaamt ze.

Uit haar vorig jaar zomer verschenen boek Parasiet der kwetsbaren (Uitg. Pluim) spreekt continue verbijstering over de effecten van het roken: ‘Het veroorzaakt niet alleen longkanker, maar is verantwoordelijk voor maar liefst 30 procent van alle kankersterfte en heel veel chronische ziekten in Nederland.’

Waar leeft ze straks van, nu ze haar inkomen als arts verliest? “Ik krijg mijn inkomsten nu uit lezingen, die voorheen naar de stichting vloeiden.”

De Kanter is er nog niet uit hoe ze zich in haar nieuwe werk zal gaan noemen. “Er bestaat niet echt een goede naam voor wat ik nu ga doen en waarmee ik eigenlijk naast mijn praktijk en onderzoek in het AVL de afgelopen tien jaar al bezig was. Preventionist? Tabakspreventie-arts? Want ik blíjf longarts. Of toch activist?”

Lees ook: 

Longarts Wanda de Kanter houdt niet van zachte heelmeesters. ‘Je geeft ook geen halve dosis chemo.’

Wanda de Kanter, longarts in het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam, werd samen met collega Pauline Dekker weggestuurd bij de stichting Alliantie Nederland Rookvrij. Ze vinden hen te activistisch

Klokkenluider Jeffrey Wigand over de tabaksindustrie: ‘Het zijn schoften, werkelijk’

Jeffrey Wigand is biochemicus, maar vooral bekend als de klokkenluider die de Amerikaanse tabaksindustrie aanpakte. Sinds zijn onthullingen staat de sector te boek als een smoezelige bedrijfstak, die over lijken gaat. Een gesprek over de langste adem van Big Tobacco.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden