CoronacrisisPrivacy

Locatiegegevens in de coranacrisis: vloek of zegen?

Beeld AP

Google en tal van andere bedrijven slaan locatiegegevens op van gebruikers. Is het denkbaar dat die kennis door de Nederlandse overheid wordt ingezet in de coronacrisis? 

Nederlanders bezochten de afgelopen anderhalve maand 30 procent minder vaak het park. Ze gingen ook 68 procent minder met de bus of de trein, en het bezoek aan de supermarkt of de drogist nam met 29 procent af. Dit maakt Google op uit een analyse van de locatiegegevens van zijn gebruikers. 

Het bedrijf vergeleek het gedrag van mensen de afgelopen weken, met dat van een maand ervoor. Zo wordt duidelijk of we ons een beetje aan de coronamaatregelen houden. 

Google is niet het enige bedrijf dat bijhoudt waar zijn gebruikers zich bevinden. Er zijn tal van apps die locatiedata verzamelen, denk bijvoorbeeld aan al die hardloop- en fietsapplicaties. Ook telecomproviders bewaren locatiegegevens van de telefoons van hun klanten.   

In verschillende landen zien overheden in die kennis over waar mensen zijn een uitgelezen kans om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. De data worden bijvoorbeeld gebruikt om te kijken of iemand zich aan quarantaineregels houdt of om te achterhalen wie er mogelijk in contact is geweest met een coronapatiënt. Is dat ook in Nederland denkbaar? 

‘Alleen trends’

Dat ligt eraan hoe het gebeurt, zegt Jurriaan Jansen, partner bij advocatenkantoor Norton Rose Fulbright en gespecialiseerd in privacyrecht. “Het mag hoe Google het nu doet. Het bedrijf rapporteert op volledig geanonimiseerde basis. Ze geven eigenlijk alleen trends aan.” Anders wordt het als het bedrijf rapportages zou maken waarin de bewegingen van individuele gebruikers zichtbaar zijn, ook al worden de gebruikers niet bij naam genoemd. 

In de praktijk is de kennis over waar iemand is en hoe hij of zij zich beweegt namelijk makkelijk terug te herleiden tot een individu, zegt Jansen. “Als jij nu anonieme gegevens krijgt van mijn locatie, dan zul je zien dat ik vrijwel de hele dag op dezelfde plek verblijf, namelijk thuis, en dan is het niet moeilijk om mijn naam daaraan te koppelen.”

Wil een bedrijf, of dat nou Google is of een telecomprovider, wel die individuele data met de overheid delen dan moeten ze daar eerst toestemming voor vragen aan iedere gebruiker. Reden voor de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) om te concluderen dat dat ‘te omslachtig’ is.  

Spoedwet

De privacytoezichthouder, die de haalbaarheid van het gebruik van locatiegegevens van telecomproviders onderzocht, ziet juridisch gezien maar één mogelijkheid voor de overheid om met de gegevens aan de slag te gaan in deze crisis: via een spoedwet. Zo kan er, met goedkeuring van het parlement, wel een wettelijke basis worden gecreëerd. Al moet daar niet te lichtzinnig mee worden omgegaan, aldus de AP. Het gebruik van locatiegegevens van burgers door de overheid is ‘zeer ingrijpend’ voor het recht op privacy.

Jaap-Henk Hoepman, privacyonderzoeker aan de Radboud Universiteit, heeft nog een bezwaar tegen het idee. We moeten het nut van die data vooral niet overschatten, zegt hij. “De telecomproviders houden bij met welke mast je telefoon in contact komt. Eén zo’n mast dekt een redelijk groot gebied af, vooral buiten de stad. De betekent dat de gegevens van je locatie best grofmazig kunnen zijn. Het is zeker niet nauwkeurig genoeg om te bepalen of je in hetzelfde metrostel als een coronapatiënt hebt gezeten. De kans op onterechte conclusies is dan groot.” 

Gps, waar Google en de meeste apps gebruik van maken, is preciezer, aldus Hoepman. “Dan spreken we over een orde van nauwkeurigheid van ongeveer vijf meter. Buiten dan, binnen is de kwaliteit een stuk minder.”

Volgens Hoepman moeten we vooral niet te lichtzinnig denken over het gebruik van de gegevens door de overheid. “Grofmazig of niet, als de overheid alle locatiegegevens van alle smartphones in Nederland krijgt en daar ook nog eens conclusies aan gaat verbinden, bijvoorbeeld wie er in quarantaine moet en wie niet, dan is de impact daarvan groot.” Het is dan alsof elke Nederlander een enkelband draagt, zegt Hoepman, verwijzend naar de manier waarop van veroordeelde criminelen wordt gecontroleerd waar zij zich bevinden. 

Lees ook 

Technologie kan deze pandemie bestrijden, maar wel tegen een prijs

Big data en elektronische surveillance lijken effectief in de strijd tegen het coronavirus. Data-activisten waarschuwen echter voor het lukraak achter een technologische oplossing aanlopen.

Bewaak en koester de rechtsstaat, ook en juist in tijden van crisis

Laten we de rechtstaat koesteren, schrijft Evelyn Austin, directeur van Bits of Freedom, in een opiniestuk. Hoe sterk zij is zullen we de komende maanden zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden