Schottenaanpak

Liggen ouders in vechtscheiding? Sommige rechters leggen een contactverbod op

null Beeld Nanne Meulendijks
Beeld Nanne Meulendijks

In het zuiden van het land verbiedt de rechter sommige ouders die in een vechtscheiding liggen contact met elkaar te hebben. De proef loopt met name in Noord-Brabant stroef.

Kristel van Teeffelen

Het idee ontstond spontaan in de zittingszaal. Familierechter Cees van Leuven zag ruziënde ouders in scheiding voor zich en twee kinderen die graag om en om bij hun vader en moeder wilden wonen. Dat dreigde door alle ruzies in de soep te lopen.

Dus, dacht Van Leuven: waarom de ouders niet verbieden contact met elkaar te hebben om het patroon te doorbreken? “De gezinsvoogd van jeugdbescherming die bij de zitting aanwezig was, was wel in voor een experiment. Dus zo is de schottenaanpak ontstaan.”

Het spontane idee is inmiddels uitgegroeid tot een officiële pilot bij de rechtbanken Zeeland-West-Brabant en Limburg. Waar het normaal vooral gaat over scheidende ouders die er samen uit moeten komen in het belang van de kinderen, gaat de schottenaanpak van het tegenovergestelde uit.

“Het idee is dat ouders zes tot negen maanden lang geen contact meer met elkaar hebben”, zegt Thomas van Gessel, jeugdrechter in Breda. “Dat geldt, als dat nodig is, ook voor de families aan beide kanten. Ouders mogen ook geen juridische procedures tegen elkaar voeren.” In de ‘lawine aan stilte’ die dan ontstaat, kunnen ze zich weer helemaal richten op hun kinderen, die wel gewoon beide ouders zien, aldus Van Gessel.

Emoties blijven hangen

Jaarlijks krijgen zo’n 70.000 kinderen te maken met ouders die uit elkaar gaan. In zo’n 10 tot 15 procent van de gevallen gaat het om een vechtscheiding, aldus Van Leuven. Of zoals dat officieel wordt genoemd: een complexe scheiding. “In een complexe scheiding blijven de emoties hangen, de tijd maakt niet milder”, zegt Van Gessel. “De reden waarom mensen zo extreem ruzie maken, is meestal niet meer te achterhalen. Het is ook niet meer rationeel, het zit zo diep.” Blijft de boel escaleren, dan ontstaat er vaak een situatie dat een kind bij een van ouders woont en het contact met de andere ouder verliest.

De schottenaanpak is niet voor alle gebroken gezinnen geschikt. De methode is bedoeld voor de meest heftige vechtscheidingen, waar de jeugdbescherming bij betrokken is. Van Gessel: “In dat conflict moeten de ouders het erover eens zijn dat ze klaar zijn met het ruziemaken. Ze moeten zich beide committeren aan de aanpak en aan de afspraken over het kind die van tevoren worden gemaakt. Niet iedereen kan dat, er is een categorie die oneindig door wil vechten.”

Personeelstekorten bij jeugdbescherming

Waar de proef twee jaar geleden voortvarend van start ging, verloopt het met name in Brabant inmiddels stroef. De belangrijkste reden daarvoor is dat Jeugdbescherming Brabant niet langer meewerkt, terwijl de gezinsvoogden degenen zijn die de regie voeren tijdens het contactverbod. De jeugdbescherming kan die rol vanwege personeelstekort niet meer waarmaken, zegt Rinda den Besten, bestuurder bij Jeugdbescherming Brabant. Ze zegt er wel in te geloven dat de schottenaanpak een oplossing is voor sommige gezinnen.

In Limburg speelt het probleem met de jeugdbescherming niet, volgens Van Leuven. Op dit moment lopen er daar zo’n tien schottenzaken. “Voor kinderen zorgt het in ieder geval tijdelijk voor rust. De strijd, waar zij tussenin staan, stopt. Wat er na de periode van zes tot negen maanden gebeurt, verschilt per gezin.”

In Limburg hebben ze van alles gezien, zegt Van Leuven. “Dat er aan het einde van de periode een ouderschapsplan lag waarin de zorg voor de kinderen werd verdeeld. Er is een zaak geweest waar de kinderen uiteindelijk naar de vader gingen, omdat tijdens de schottenperiode bleek dat de moeder niet de juiste opvoedkwaliteiten had. En er zijn zaken geweest waar het ruziën doorging.” Uiteindelijk volgt er nog een officiële evaluatie van de proef.

Scheiden als transitieperiode

Dat er iets moet veranderen in de manier waarop conflictscheidingen nu worden uitgevochten, staat voor de familierechters vast. “We moeten het anders doen, dat is de boodschap van de schottenaanpak”, zegt Van Leuven. “Het toernooimodel dat nu nog de norm is, waarbij beide ouders een advocaat hebben en met elkaar blijven strijden, werkt niet.”

Naast de schottenaanpak lopen er ook andere pilots. Zo kunnen ouders die uit elkaar gaan bij sommige rechtbanken terecht voor een gezamenlijke procedure. Het idee daarachter is dat ze niet tegenover, maar naast elkaar staan in de rechtbank om met hulp van de rechter afspraken te maken over alimentatie of de zorg voor de kinderen.

“Scheiden is een transitieperiode”, zegt Van Gessel. “Van een wereld met z’n tweeën, ga je naar twee werelden. Als je het mij vraagt komt er meer aandacht voor de vraag hoe we mensen het beste door de transitie kunnen begeleiden. Als je dat doet, kun je een hoop conflictscheidingen voorkomen.”

Lees ook:

Marc (54) leidt sinds zijn vechtscheiding een zwervend bestaan: ‘Ik ben er zo klaar mee’

Marc Keus werkte dertig jaar voor een woningcorporatie, maar sinds zijn vechtscheiding heeft hij geen huis meer.

Jeugdbescherming onder druk. ‘Er klinkt zoveel negativiteit over ons. Dat is onterecht’

De enorme werkdruk en het personeelstekort bij de Jeugdbescherming lopen uit de hand. Bestuurders waarschuwen dat er nu wat aan gedaan moet worden. Ondertussen ligt hun werk meer dan ooit onder het vergrootglas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden