Meineed

Liegen onder ede? Bewijs het maar eens

Jaap Uijlenbroek, directeur-generaal Belastingdienst tussen 2017 en 2020, wordt gehoord door de parlementaire enquetecommissie Kinderopvangtoeslag.  Beeld ANP
Jaap Uijlenbroek, directeur-generaal Belastingdienst tussen 2017 en 2020, wordt gehoord door de parlementaire enquetecommissie Kinderopvangtoeslag.Beeld ANP

Aantonen van meineed is moeilijk als iemand zich beroept op een gat in het geheugen.

Als iemand zegt ergens geen herinnering aan te hebben, bewijs dan maar eens dat het niet zo is. Daarom is een hiaat in het geheugen een effectieve verdedigingsstrategie tegen beschuldigingen van meineed, stelt hoogleraar bestuurskunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen Michiel de Vries.

Want het kan natuurlijk best dat mensen het bestaan van een bepaald document vergeten. Zelfs als het om een belangrijk document gaat, zoals tijdens de verhoren in de toeslagenaffaire gebeurde.

Geen herinnering

Vorig jaar verschenen twee topambtenaren voor de parlementaire ondervragingscommissie om te praten over de misstanden bij de kinderopvangtoeslag. De een, voormalig baas van de Belastingdienst Jaap Uijlenbroek, zei stellig dat hij het memo op geen enkele manier kende. De ander, de hoogste ambtenaar op het ministerie van financiën Manon Leijten, zei dat zij zich niet kon herinneren het memo gelezen te hebben – terwijl uit een reconstructie van Trouw en RTL Nieuws blijkt dat het document in 2019 met hen is besproken. Een document waarin stond dat ‘laakbaar’ is gehandeld bij de stopzetting van toeslagen voor de kinderopvang.

Bij SP-Kamerlid en lid van de commissie Renske Leijten roept dit alles ‘de vraag op of er sprake is van meineed bij de commissie’. “Dat bewijzen is erg lastig”, stellen zowel De Vries als hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen Herman Broring.

Een ongeloofwaardig gat

“Soms is een gat in het geheugen ongeloofwaardig”, zegt Broring. “Maar of dat hier zo is? Een memo dat langskomt tijdens een bespreking, is toch anders dan een document dat je zelf hebt verzonden of een document waarop je voor akkoord hebt getekend. Je moet hier echt de omstandigheden kennen. Wat is er verklaard, hoeveel documenten heeft iemand langs zien komen, hoe dik waren documenten, kwam alles een dag voor de vakantie begon voorbij?”

“Toch is het raar”, merkt De Vries op, “dat dit soort geheugenverlies tegenwoordig vaker voor lijkt te komen. Dat is slecht voor het vertrouwen in de overheid.”

Meineed door imam

De Vries kan zich geen voorbeelden herinneren waar de rechter een straf oplegde wegens meineed als iemand zich beriep op een hiaat in het geheugen. Wel was er vorig jaar een meineedkwestie tijdens een ander verhoor door een commissie van de Tweede Kamer. Toen deed de Kamer aangifte van meineed tegen de Utrechtse imam Suhayb Salam van de AlFitrah-moskee.

De commissieleden vermoedden dat hij onder ede had gelogen tijdens verhoren over buitenlandse beïnvloeding van moskeeën in Nederland. Salam zei tegen de commissie dat hij bepaalde documenten die de Fiod in beslag had genomen niet heeft teruggekregen, terwijl dit wel het geval zou zijn. Volgens advocaat Anis Boumanjal die Salam bijstaat, is er volgende maand een gesprek met het Openbaar Ministerie over de kwestie.

Eerst kijken naar andere sancties

Wat het OM in de mogelijke meineedzaak in de toeslagenaffaire gaat doen, valt nog te bezien. “Strafrecht heeft een sluitpostfunctie”, zegt Broring. “Het gaat hier om mogelijke, ernstige feiten die strafbaar zijn, daarom zal het OM zich op de zaak oriënteren, maar zij hoeft niet voorop te lopen. Er zijn andere manieren om sancties op te leggen. Voordat je overgaat tot strafrecht, kun je eerst sanctioneren via het arbeids- of ambtenarenrecht. Mensen kunnen als medewerker van een organisatie worden berispt, of erger.”

Lees ook:

Topambtenaren verzwegen waarheid bij onderzoekscommissie toeslagenaffaire

De twee hoogste ambtenaren van de Belastingdienst en het ministerie van financiën wisten van een explosief, geheimgehouden memo over de toeslagenaffaire, maar verhulden dit vorig jaar in hun verhoren onder ede voor de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag. Wat stond er in dat memo?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden