Zorg voor stervenden

Lege bedden in hospices, ‘nabij zijn’ bij stervenden kan nu niet

Een leegstaande kamer in het hospice in Dronten.Beeld Herman Engbers

Nu het aantal besmettingen daalt, openen gesloten hospices hun deuren weer. Maar een aantal zieken blijft weg, uit angst voor strenge bezoekregelingen of besmetting.

Meer terminaal zieken kiezen ervoor om thuis te overlijden dan vóór de coronacrisis. Dat komt onder andere door strenge, maar noodzakelijke bezoekregelingen van hospices, denken koepelorganisatie VPTZ Nederland en Associatie Hospicezorg Nederland. Daardoor staan in Nederland zo’n 250 bedden leeg, terwijl er wel zorg beschikbaar is. 

In de meeste hospices mag sinds de coronacrisis maar een beperkt aantal bezoekers langskomen. Hoeveel precies bepalen de organisaties zelf, omdat de RIVM voor hen geen specifieke richtlijnen heeft opgesteld. “Veel hospices hanteren de regel van tussen de twee en vier bezoekers per dag, in veel gevallen dezelfde personen”, vertelt Jaap Gootjes van de Associatie Hospicezorg Nederland. “De beperkingen zijn nodig om risico’s te verkleinen, maar we denken dat die regeling families in sommige gevallen afschrikt. Ze overwegen een gezinslid dan thuis te houden.” 

Ook gaan er volgens VPTZ minder mensen naar een hospice, omdat familie sinds de coronacrisis vaker de rol van mantelzorger op zich neemt. “Zij zijn nu immers vaker thuis”, denkt Fleur Imming van de koepelorganisatie, waarbij 209 organisaties zijn aangesloten. “Dat is in principe positief, maar we zien ook dat mantelzorgers het lastig vinden om hun grenzen aan te geven. Ze vragen ons niet om hulp, terwijl onze vrijwilligers de familie juist kunnen ontlasten.” 

Lege bedden

Volgens PalliArts, de app waarop hospices hun lege plekken melden, stonden er op 31 mei 258 bedden leeg; bedden in hospices die gesloten zijn, niet meegerekend. “Dat aantal is opvallend, omdat er medio maart in sommige hospices nog een wachtlijst was”, vertelt zorgconsultant Erik Eijrond, die de gegevens verzamelt. “Dat kwam deels  vanwege de sluiting van een aantal hospices.” Op 8 april waren minstens 27 van de 250 hospices in Nederland dicht, uit angst voor een uitbraak of door een gebrek aan vrijwilligers.  

Nu het aantal besmettingen daalt, zijn ook de meeste voorheen gesloten hospices weer open. “Maar het lijkt dat zieken de weg erheen niet altijd meer vinden”, zegt Eijrond. Er sinds de crisis ook zogeheten covid-hospices, benadrukt Gootjes, die juist ‘erg druk’ zijn.

Wie voor een hospice kiest, kan voor ‘schrijnende’ keuzes komen te staan, vertelt het bestuurslid. “Een gast moet kiezen wie wel en niet mag langskomen. Zo sprak ik iemand die tien kinderen had, terwijl er maar drie op bezoek mochten komen.”

Nabij zijn

Ook Karin Siebenhüner liep aan tegen de bezoekregeling die haar moeders hospice midden maart introduceerde. “Per dag mochten vier mensen langskomen, maar wat als het virus verergerde en de bezoekregels nog strenger werden?”, vraagt ze zich af. Ze vertelt over haar zoon, die op bezoek kwam, maar aan de deur werd geweigerd. “Hij was de vijfde bezoeker die dag. Toen hij daarna tierend thuiskwam, deed dat echt pijn om te zien. Toen wilde ik mijn moeder het liefst mee naar huis nemen.”

“Erg lastig”, beaamt vrijwilliger Mirjam Heij. “Het voelt onnatuurlijk om de familie van een gast te zeggen dat er maar vier bezoekers mogen komen, terwijl normaal iedereen welkom is", vertelt ze. “Ik ben dit werk gaan doen om nabij te zijn: een arm om iemand heen slaan, een hand vast houden.” 

In haar hospice mag dat nog bij de gasten, maar niet bij de bezoekers, in verband met de anderhalvemeterregel. “Dat raakt me”, legt ze uit. Tegelijkertijd begrijpt Heij waarom die regels nodig zijn. “De vrijwilligers in een hospice zijn vaak wat ouder. Die moet je ook beschermen, want veiligheid staat voorop.”

Zwaarder voor de familie

De moeder van Siebenhüner vond die bezoekregeling minder erg, vertelt haar dochter. “Zij was heel blij met de vrijwilligers die langskwamen en wilde niet terug naar huis.” Peinzend: “Ik denk dat die bezoekregeling zwaarder is voor de familie dan voor de zieken zelf.” 

Nicoline de Vries, die in een hospice in Amsterdam ligt, benadrukt ook blij te zijn met haar keuze. “In een verpleeghuis had ik helemaal geen bezoek gehad. Nu mag ik mijn drie kinderen tenminste nog zien.”

“Het is ongelooflijk zoeken”, beaamt Fleur Imming van VPTZ. “Hospices zijn er om nabijheid te creëren bij de gasten en bezoekers. Maar tegelijkertijd moet je kijken naar de context: er is kans op besmettingsgevaar. Een aantal hospices heeft de deuren tijdelijk moeten sluiten uit angst voor corona. Met deze regels willen we voorkomen dat dit nog eens gebeurt.” 

De versoepelingen van 1 juni spelen voor hospices een kleine rol, vertelt Imming. “De anderhalvemeterregels blijven grotendeels in stand", zegt ze. “Dus de fysieke nabijheid die hospices willen bieden, blijft onmogelijk. Dat zal pas veranderen als er een vaccin is, ben ik bang.” 

Lees ook:

Zo geven artsen eenzaam stervende coronapatiënten een zo mooi mogelijk einde

Door heel het land zoeken artsen naar manieren om coronapatiënten die het niet redden, een zo mooi mogelijk einde te geven. Er zijn inmiddels 25 initiatieven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden