Militairen

Laboratoria kunnen meer testen niet aan, GGD mag niet opschalen

Een medewerker met een corona-test van de drive-in van een GGD testlocatie in Rotterdam.Beeld ANP

De GGD’s blijven worstelen met de grote vraag naar coronatests. Door tekort aan capaciteit bij laboratoria loopt het testsysteem nu helemaal vast. Aan hulp van Defensie is daardoor geen behoefte.

Door een forse toename van de vraag naar coronatesten loopt de Nederlandse testinfrastructuur momenteel vast. Woensdag hebben de GGD’s op verzoek van het ministerie van volksgezondheid de opschaling van alle testlocaties stilgelegd omdat laboratoria de toestroom van testmonsters niet meer aankunnen. Het duurt minimaal een week voordat de GGD’s het aantal testlocaties weer verder kunnen uitbreiden.

De problemen bij de laboratoria komen als een donderslag bij heldere hemel. Het aantal testen nam vorige week weliswaar met 40 procent toe, maar ligt met 140.000 per week nog altijd ruim onder de prognose van het RIVM van 210.000 testen per week (waarvan 168.000 afgenomen door GGD's) in augustus. Het ministerie vreest dat als de groei doorzet, mensen straks helemaal niet meer getest kunnen worden.

Nu al is de verwachting dat de wachttijd voor een test weer gaat oplopen, laat een woordvoerder van de landelijke GGD-koepel weten. “Dit is voor de mensen die met klachten thuis zitten heel vervelend, maar nu ligt het rem echt bij de laboratoria.”

Kamer: Opschalen

Wrang genoeg stonden de afgelopen weken juist in het teken van testen, testen, testen. De GGD moet sneller opschalen en Defensie kan daarbij helpen, zei minister Hugo de Jonge op de dag dat de GGD’s in Rotterdam en Amsterdam vanwege capaciteitsproblemen noodgedwongen werk lieten liggen. De Jonge gaf de GGD’s carte blanche: maak gebruik van alle middelen die nodig zijn.

Uit navraag van Trouw bleek woensdag dat de GGD’s, nu drie weken later, nauwelijks gebruikmaken van het aanbod van Defensie. Alleen de GGD Kennemerland (voor de teststraat op Schiphol), de GGD Amsterdam-Amstelland en de landelijke GGD-koepel hebben om een handvol mensen van Defensie gevraagd. In totaal gaat het momenteel om achttien militairen die helpen, op een landelijke operatie met duizenden medewerkers.

Dat leek opmerkelijk, omdat de problemen bij het testen zich juist opstapelden, woensdag weer. Mensen in Noord-Holland kunnen deze week in sommige gevallen dagenlang niet terecht bij een teststraat in de directe omgeving. Alles is vol. 

Dagenlange wachttijd

De drukte volgt op een weekend dat ook al niet vlekkeloos verliep. GGD’s liepen tegen hun maximale testcapaciteit aan. Hierdoor duurde het soms meerdere dagen voordat iemand kon worden getest. De GGD GHOR vroeg om enig begrip. “Wacht op je afspraak en blijf thuis tot je getest bent en de uitslag hebt.”

De dagenlange wachttijd is problematisch, bleek al in mei uit onderzoek van het UMC Utrecht. Een korte tijd tussen de eerste klachten en de test­uitslag is cruciaal bij de bestrijding van het virus. Als er te veel tijd tussen zit, heeft het opsporen van contacten weinig zin meer en raakt men het zicht op het virus verloren.

Maar in plaats van na het weekend op te schalen, besloot de GGD in samenspraak met het ministerie om mensen te wijzen op het testbeleid. Laat je alleen testen bij klachten, en veins deze klachten niet, was de boodschap. Woensdagavond herhaalde de GGD die mededeling. Tegelijk kwam de aap uit de mouw: GGD’s mogen niet verder uitbreiden omdat de laboratoria de toename niet aankunnen. Het is een volgende dreun in de strijd tegen het coronavirus.

En dus wordt op de luchthavens de testcapaciteit nu niet versterkt, ondanks een uitbreiding van code oranje in Spanje, Frankrijk en Schotland vanwege veel coronabesmettingen. Na zes uur ’s avonds is de (vrijwillige) testlocatie op Schiphol zelfs gesloten voor reizigers die terugkeren uit oranje of rode gebieden. Er landen dagelijks zo’n vijfduizend mensen uit een risicogebied op de luchthaven bij Amsterdam, daarvan worden er maximaal duizend getest. Op Eindhoven Airport, populair bij reisorganisaties die vliegen naar Europese vakantiebestemmingen, is geen testlocatie.

Ondertussen stijgt het aantal mensen dat het coronavirus op vakantie heeft opgelopen en naar Nederland meebrengt. Afgelopen week waren dat zeker 170 besmette personen. In totaal testten afgelopen week 867 mensen positief die daarvóór in het buitenland waren. 

Testen op vliegvelden

Volgens de GGD Brabant-Zuidoost is er op de luchthaven Eindhoven geen testlocatie omdat het ministerie daar niet om heeft gevraagd. Het uitbreiden van de locatie op Schiphol gebeurt gefaseerd, is de afspraak. Maar door de nieuwe problemen blijven de openingstijden op Schiphol beperkt.

Deskundigen riepen de afgelopen ­dagen op wél te gaan testen op luchthavens. Viroloog Ab Osterhaus zei dinsdag bij ‘Op1’ dat testen op vliegvelden cruciaal is. Op álle vliegvelden en zonder kantoortijden, zei hij. Het zogeheten Red Team, een groep van voornamelijk gezondheidswetenschappers die het kabinet adviseert, pleit al langer voor een robuuster testbeleid. Nu is er sprake van een dijk met gaten erin, aldus leden van team. Ook de Tweede Kamer wil dat de GGD op Schiphol meer testen afneemt.

Lees ook:

Help, de GGD verzuipt! De coronacrisis legt de kwetsbaarheid van de GGD’s bloot

Een grote verantwoordelijkheid rust op de schouders van de GGD’s, die cruciale taken hebben in de strijd tegen het coronavirus. Maar nu het aantal besmettingen stijgt, kraken de GGD’s, net als tijdens de eerste golf. Hoe kan dat? Een profiel van de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten.

GGD-voorman Sjaak de Gouw is verrast door de uitbraak

GGD-voorman Sjaak de Gouw ziet dat het druk wordt bij de teststraat. ‘We moeten eerder dan verwacht razendsnel opschalen. Dat lukt niet van de ene op de andere dag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden