Rechtszaak

Laatste Wil: Door verbod op hulp bij zelfdoding zijn mensen aangewezen op gruwelijke methodes

Voorzitter Jos van Wijk van Coöperatie Laatste Wil vroeg maandag bij de rechtbank aan medestanders om hun hoed af te nemen uit respect voor wie op 'inhumane wijze' stierf door zelfdoding. Beeld ANP
Voorzitter Jos van Wijk van Coöperatie Laatste Wil vroeg maandag bij de rechtbank aan medestanders om hun hoed af te nemen uit respect voor wie op 'inhumane wijze' stierf door zelfdoding.Beeld ANP

Coöperatie Laatste Wil eist bij de rechter dat de Staat stopt met het handhaven van het verbod op hulp bij zelfdoding. ‘Mensen zijn aangewezen op gruwelijke methodes'.

Marten van de Wier

Als Marion van Gerrevink aan het slot van de zitting het woord krijgt, vertelt ze over haar zoon. Van Gerrevink is mede-eiser in de zaak die Coöperatie Laatste Wil tegen de Nederlandse Staat heeft aangespannen. De coöperatie eist dat het verbod op hulp bij zelfdoding wordt versoepeld. De huidige strikte handhaving van de wet moet van tafel, vindt de coöperatie.

De zoon van Van Gerrevink maakte in 2010 ‘weloverwogen en goed doordacht’ een einde aan zijn leven, zegt ze. “Waar ik nog dagelijks last van heb, is dat ik mijn zoon in de steek heb gelaten. Hij moest in zijn laatste zeer depressieve periode zelf een manier vinden om uit het leven te stappen. En zijn laatste stap heeft hij moederziel alleen moeten maken.” Ze zou willen dat mensen zoals haar zoon op een ‘humane manier’ kunnen sterven, ‘temidden van hun geliefden’.

Door het verbod is zelf een einde aan het leven maken te moeilijk

Laatste Wil is bekend van ‘Middel X’, een dodelijke stof die de coöperatie in 2018 wilde gaan verstrekken aan leden. Onder dreiging van het Openbaar Ministerie zag ze daarvan af. Zelfdoding is niet verboden in Nederland, maar doordat het wél verboden is iemand daarbij te helpen (bijvoorbeeld door een dodelijk middel te verstrekken, of zelfs aan te reiken) is het in de praktijk te moeilijk, vinden Coöperatie Laatste Wil en 29 mede-eisers.

Zo sloot de overheid een convenant met de chemische industrie om de verkoop van dodelijke middelen aan particulieren tegen te gaan. Doordat de middelen nauwelijks te krijgen zijn, zijn mensen ‘aangewezen op gruwelijke en niet-menswaardige methodes’, zegt advocaat Tim Vis. Het verbod zorgt volgens Vis voor een ‘criminalisering’ van naasten die erbij zijn als iemand een einde aan zijn leven maakt: zij worden na afloop door de politie gehoord. Als ze een rol hadden die verder gaat dan toekijken, dreigt vervolging.

Dat is volgens Vis in strijd met artikel 8 in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, over de ‘eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer’. Volgens Vis blijkt dat uit uitspraken van het Europees Hof, en ook – impliciet – uit de vrijheden in de Nederlandse grondwet.

Staat: de euthanasiewet regelt zelfbeschikking

De landsadvocaten wijzen namens de Staat op de euthanasiewet, waarin is vastgelegd dat mensen die ondraaglijk lijden euthanasie kunnen krijgen van een arts. Daarmee is er, onder bepaalde voorwaarden, ruimte voor hulp bij zelfdoding en dus voor zelfbeschikking, zo zeggen zij.

Het recht op zelfbeschikking mág volgens het Europees Hof ook worden ingeperkt. Staten hebben namelijk de taak het leven van hun burgers te beschermen. Hoe ze die twee rechten precies afwegen, is voor een groot deel aan staten zelf. Nederland doet dat met de euthanasiewet, zo vindt de Staat.

De rechtbank in Den Haag doet uiterlijk 14 december uitspraak. De komende tijd buigt waarschijnlijk ook de strafrechter zich over het recht op zelfbeschikking. De voorzitter van Laatste Wil, Jos van Wijk, wordt verdacht van hulp bij zelfdoding. Waarop die verdenking precies gebaseerd is, is nog niet bekend. Daarnaast worden drie Nederlanders vervolgd voor het verstrekken van Middel X.

Praten over zelfmoordgedachten kan anoniem bij 113 Zelfmoordpreventie: chat via www.113.nl, of bel gratis 0800-0113.

Lees ook:

Jos van Wijk, verdacht van hulp bij zelfdoding: ‘We schuren langs de rand, maar houden ons aan de wet’

Het is ‘te gek voor woorden’ dat hulp bij zelfdoding verboden is, vindt Jos van Wijk, voorzitter van Coöperatie Laatste Wil. Zelf is hij altijd binnen de grenzen van de wet gebleven, stelt hij.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden