Kunduz-missie

Kunduz-missie bezweek onder politieke eisen

April 2013: politietrainers vertrekken naar Kunduz.Beeld ANP

In 2011 ging er weer een missie naar Afghanistan. Die was geen succes. Maar voor de Kamerleden werden de resultaten opgepoetst. Donderdag debatteert de Tweede Kamer over de kwestie. 

Na anderhalf jaar onderzoek lag het vorige week bij de Tweede Kamer: het onafhankelijke evaluatierapport over de omstreden politietrainingsmissie in de Afghaanse provincie Kunduz. Nederland trainde hier van 2011 tot 2013 Afghaanse politieagenten. Uit het onderzoek blijkt dat de Kamer beperkt en deels onjuist is geïnformeerd over de resultaten van de missie. Vandaag is er een debat over het rapport.

De onderzoekers van de onafhankelijke evaluatiedienst IOB van het ministerie van buitenlandse zaken trekken stevige conclusies. De missieleiding stelde de resultaten van de inzet te rooskleurig voor, luidt het oordeel. Zo was het aantal opgeleide agenten in werkelijkheid een stuk lager dan uit de rapportages van de missieleiding bleek.

De cijfers werden opgepoetst door agenten die de opleiding meerdere keren volgden ook meerdere keren mee te tellen. Of door ook afvallers in de statistieken mee te nemen. Veel geïnterviewden gaven aan dat zij druk voelden om in hun rapportages aan de Kamer en de betrokken ministeries goede voortgang te laten zien. ‘Niet transparant’, vindt het IOB.

Ook blijkt dat er eigenlijk te weinig ongetrainde agenten en rekruten in Kunduz beschikbaar waren om de trainers genoeg werk te geven. In andere provincies was meer behoefte aan training, maar dat viel buiten het mandaat. Ook doordat landen als Duitsland al veel langer trainingen gaven in Kunduz bleef er minder over voor Nederland. Zo beconcurreerden de landen elkaar, wat ertoe leidde dat Afghaanse functionarissen gingen ‘shoppen’. Zij keken welk van de donorlanden de hoogste vergoeding gaf.

 In een poging meer draagvlak te krijgen klopte het kabinet aan bij oppositiepartijen 

De missie in Kunduz kende een moeizame start. Nadat de uitzending naar Uruzgan in 2010 was beëindigd wilde het minderheidskabinet van VVD en CDA per se weer deelnemen aan een missie in Afghanistan, maar gedoogpartner PVV was tegen. In een poging meer draagvlak te krijgen klopte het kabinet aan bij oppositiepartijen GroenLinks en ChristenUnie.

Die wilden niet weer een vechtmissie maar een strikt civiele inzet en stelden veel aanvullende eisen. Door Nederland opgeleide agenten zouden niet mogen deelnemen aan offensieve acties en niet buiten de provincie Kunduz mogen optreden, iets wat de Afghaanse overheid zou moeten garanderen en op papier ook deed. Het kabinet moest aan 33 eisen toegeven.

Zo werd het mandaat ver uitgehold. De noodzaak om een zo breed mogelijk draagvlak te verwerven, ‘ging ten koste van de operationele uitvoerbaarheid van de missie’, concludeert het IOB. Dat de door Nederland getrainde agenten niet aan offensieve acties mochten deelnemen, zoals de Kamer wenste, ‘sloot niet aan bij de behoeften van de politie in Kunduz’, stelt het IOB nu.

In feite was dat in 2011 wel bekend. Kunduz werd toen omschreven als ‘relatief veilig’, omdat de Taliban er zouden zijn teruggedrongen. Maar in een aantal districten pleegde de terreurgroep regelmatig aanslagen.

De Afghaanse minister van binnenlandse zaken Mohammadi verzekerde Kamerleden begin 2011 wel ‘dat jullie troepen nooit bij andere operaties betrokken worden’, maar zwakte dat later weer af. Het hoofd van de Duitse politieschool, Birgit Riedesel, noemde Kunduz medio 2011 in deze krant een ‘hotspot’.

Politie en het rechtssysteem opereren nu professioneler dan voor de missie

Tijdens de missie, die 280 miljoen euro heeft gekost, gingen ook dingen goed. Afghaanse agenten die deelnamen waren positief over de trainingen en de professionaliteit van de trainers.

De evaluatiedienst keek ook naar de ‘erfenis’ van de missie en de huidige situatie. De Taliban controleren inmiddels 60 procent van de provincie Kunduz. Om de rest in handen te houden voeren leger en politie vooral militaire taken uit. Duidelijk is voor het IOB wel dat de politie en het rechtssysteem professioneler opereren dan voor de missie, al is van betere samenwerking tussen politie en aanklagers ‘weinig tot niets terug te vinden’. Het regionale politietrainingscentrum blijkt nog steeds te functioneren. Maar wel met extra wapentraining.

Lees ook:

Zo goed ging het in Kunduz niet

Tegenslagen van de missie in Kunduz, Afghanistan, zijn verzwegen om geen draagvlak te verliezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden