Coronamaatregelen

Kritiek op coronawet is brandstof voor breder protest tegen maatregelen

Vicepremier Hugo de Jonge tijdens de persconferentie in Nieuwspoort na afloop van de ministerraad. Beeld ANP

De kritiek op de coronawet en de groeiende onvrede over de beperkingen kon weleens de grootste kopzorg worden van het kabinet deze zomer.

Minister Hugo de Jonge van volksgezondheid hoefde vrijdag alleen nog maar toe te geven wat iedereen al dacht: de coronaspoedwet komt er niet vóór 1 juli, zoals het kabinet aanvankelijk per se wilde. Rechters, gemeenteraadsleden, juristen, burgemeesters, opiniemakers, antivaxxers en de vele amateurvirologen die Nederland inmiddels rijk is, bekritiseerden de afgelopen weken fel de contouren van de wet, waarvan de inkt nog niet droog is.

Over de noodzaak van zo’n spoedwet, die de bestaande noodmaatregelen moet vervangen, is binnen de politiek geen verschil van mening. Sinds het virus Nederland achter de ramen dwong en de economie tot stilstand kwam, ging ook de democratie in quarantaine. De grondrechten van burgers en democratische controlemechanismen werden flink ingeperkt in naam van de volksgezondheid. De uitvoerende macht van het kabinet, en die van de veiligheidsregio’s, nam toe. Maar de houdbaarheid van al deze noodmaatregelen is eindig, zolang ze geen juridische basis krijgen in een nieuwe wet, zo concludeerde de Raad van State al in mei. De Kamer vroeg bij motie van D66 en SGP ook om een deugdelijke wet, maar wil wel de tijd voor een grondig debat over het voorstel. Want noodmaatregelen blijven nodig, is het idee in Den Haag, zeker als er nieuwe uitbraken komen.

Het kabinet heeft zijn hand overspeeld

In de voorbereiding voor de ‘Tijdelijke wet maatregelen covid-19’, zoals het officieel heet, heeft het kabinet daarentegen zijn hand overspeeld. Of het haast was, zoals met de ontwikkeling van de corona-app, overmoed of uitputting na maanden crisisbestuur? Wie zal het zeggen. In het eerste voorstel ontbrak in ieder geval de waarborg van democratische controle. Ministers mochten aanwijzingen blijven geven zonder instemming van het parlement. Als een overheid zó hard ingrijpt in vrijheden van burgers, dan moet deze burger daar zelf iets over te zeggen hebben. Grondwettelijk via het parlement of gemeenteraad, anders vindt deze onvrede zijn uitweg op andere wijze. De – inmiddels door de Haagse burgemeester verboden – demonstratie tegen de coronabeperkingen van aanstaande zondag is wat dat betreft een teken aan de wand.

Waarschijnlijk heeft het kabinet in het aangepaste wetsvoorstel rekening gehouden met een deel van de kritiek. De Raad van State stuurde haar advies woensdag naar het Torentje, waarna minister De Jonge vrijdag het uitstel aankondigde. Dat doet vermoeden dat het kabinet nog eens extra studeert op het voorstel, of het in deze vorm straks naar de Tweede Kamer kan. De Jonge benadrukte in ieder geval in de persconferentie vrijdag, waarin hij premier Rutte verving, dat het aangepaste voorstel juist de bevoegdheden van de Kamer en die van de burgemeester – ‘betere democratische verhoudingen’ – voorop stelt. Maar of dat genoeg is om de onvrede te beteugelen?

Wantrouwen tegen vaccin

De staatsrechtelijke kritiek op de spoedwet heeft brandstof gegeven aan een bredere protestbeweging, die de adviezen van het RIVM, de noodzaak van een vaccin of de noodzaak van de hele anderhalvemetersamenleving in twijfel trekt. Neem het groeiend verzet tegen de bezoekverboden in verpleeghuizen, de onmin over de coronaboetes, het verzet tegen de interne tegenstrijdigheid van sommige maatregelen, het wantrouwen tegen een vaccin. Zie de drukte vrijdag op Schiphol, of zaterdag in de winkelcentra. Ook de draai van de coalitie past hierin: eerst geen, toen wel steun voor een onafhankelijk onderzoek naar de aanpak van de crisis.

Die bredere onvrede adresseren en in goede banen leiden, zou weleens de grootste zomerzorg van het kabinet kunnen worden. Of zoals minister De Jonge vrijdag verzuchtte, op een vraag of er ook ruimte is voor de samenleving zonder anderhalve meter: “Dat is het virus vast moeilijk uit te leggen”.

Lees ook:

De inkt is nog niet droog en de nieuwe coronawet ligt al onder vuur. Waar zit ’m de kneep?

Er is flinke kritiek op de nieuwe coronawet. De crisismaatregelen om het virus te bestrijden zouden een te grote inbreuk makenop de grondrechten van burgers. Vier vragen.

Waar komt het wantrouwen tegen kabinet en RIVM vandaan?

Het protest zondag tegen de coronamaatregelen gaat niet door; burgemeester Remkes heeft het verboden. Het zou te druk op het Malieveld kunnen worden. Waar komt het wantrouwen tegen het kabinet en het RIVM vandaan?

Het valt mee met de coronacrisis, omdat Nederland aan de borst van moedertje Staat hangt

Ruim drie maanden geleden ging Nederland op slot. Hoe staan we ervoor? De coronacrisis in cijfers: 200 vluchten per dag, 13 procent minder gas, en 30 mensen publiek. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden