Het water komt

Krijgt Rutger Bregman mensen mee met zijn klimaatpamflet? ‘Ik zou dichter bij de feiten blijven’

Rutger Bregman.Beeld Jildiz Kaptein

Schrijver Rutger Bregman roept in zijn pamflet ‘Het water komt’ alle Nederlanders op tot klimaatactie. Krijgt hij mensen mee? We vroegen het drie kenners. 

De populariteit van Rutger Bregman (1988) doet denken aan die van een popster. Meer dan honderdduizend mensen kochten zijn laatste boek ‘De meeste mensen deugen’. Zijn eerdere boek, over het basisinkomen, is in 32 talen vertaald. En het filmpje waar hij in Davos uithaalt naar rijken die geen belasting betalen, was een online kijkcijferkanon.

‘Ik zou dichter bij de feiten blijven’

Roderik van der Wal, hoogleraar zeespiegel en invloed op de kust

Bangmakerij wil Roderik van der Wal het pamflet van Bregman niet noemen. “Maar ik zou zelf dichter bij de feiten blijven”, zegt specialist zeespiegelstijging aan de Universiteit Utrecht. Bregman rept over een drie meter hogere zeespiegel in een eeuw tijd waar het VN-klimaatpanel IPCC zo’n stijging pas twee eeuwen later – en met enige onzekerheid – voorspelt. In 2100 stijgt het zeeniveau met nauwelijks de helft volgens het klimaatpanel; in het ergste geval met 1.10 meter. Van der Wal schreef zelf mee aan dat IPCC-rapport. Bregman voert hem als deskundige op in zijn pamflet. 

Toch ligt de wetenschapper niet wakker van de nogal losse wijze waarop Bregman met de feiten omgaat. Het doel heiligt de middelen, vindt hij. Hoewel hij zelf nooit de meest draconische cijfers zou hebben gebruikt, haast hij zich te zeggen. “Toch, zo’n grote stijging zien we misschien niet deze eeuw, maar het is een kwestie van tijd.”

Een à twee meter zeespiegelstijging is voor de huidige waterwerken nog geen punt. Maar, zegt van de Wal: “Één meter betekent dat de ijskappen smelten. Op termijn geeft dat zes meter zeespiegelstijging, zonder dat het veel warmer hoeft te worden.” 

Hij vindt de alarmerende boodschap van Bregman per saldo terecht: “We moeten niet alleen onze dijken verhogen, maar ook onze uitstoot van CO2 drastisch terugdringen.” 

‘Het water komt’ is een gratis uitgave van journalistiek platform De Correspondent, gefinancierd door De Postcodeloterij. Het is te down­loaden via de website van De Correspondent. Een papieren versie bestellen kan via hetwaterkomt.nl

‘Een wel heel populistisch sausje’

Lotte Jensen, hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis

“Toch zijn we ook een volk dat boven zichzelf uit kan stijgen. Dat tot ongelofelijke dingen in staat is. (…) Omdat God de wereld schiep, maar wij Nederland”, zo eindigt Bregman zijn klimaatactivistische betoog. “Door de populistische clichés kun je de boodschap, die wel degelijk van belang is, bijna niet meer zien”, zegt neerlandica en cultuurhistoricus Lotte Jensen, die aan de Radboud Universiteit Nijmegen een onderzoeksproject leidt naar de verwerking van watersnoodrampen in Nederland door de eeuwen heen.  

“Hij schetst een rampscenario, dat wij samen als heroïsche natie kunnen afweren”, legt ze uit. Om dat duidelijk te maken heft Bregman Johan van Veen op het schild, de vader van het Deltaplan: “Van Veen wordt vermaakt tot een moderne Hansje Brinker, die met zijn vinger de dijk dicht en mensen behoedt voor een overstroming.”

Dat CO2-emissies omlaag moeten om klimaatverandering tegen te gaan, staat volgens Jensen buiten kijf. “Maar de retoriek die Bregman hiervoor gebruikt is een aaneenrijging van nationalistische clichés.”

Volgens Jensen had het genuanceerder gekund. “Hiermee raak je mensen die niet vatbaar zijn voor de roep om actie kwijt.”

Het-water-komtBeeld x

Hell doesn’t sell

Hans de Bruijn, hoogleraar bestuurskunde

Bij boodschappen over klimaatverandering is het volgens bestuurskundige en debatspecialist Hans de Bruijn zaak dat mensen niet het idee krijgen dat ze machteloos zijn. “De Amerikanen zeggen mooi: ‘Hell doesn’t sell’. Dus als we alleen maar stellen dat we met zijn allen naar de verdoemenis gaan, dan zal iemand zeggen: dan kan ik niks doen, ik ga lekker voetbal kijken vanavond”, zegt De Bruijn. “Je wordt dan ook gevoelig voor het idee dat het allemaal niet waar is.”

Het geschetste probleem moet daarnaast acuut genoeg zijn en er moeten oplossingen bij worden geleverd. Het helpt volgens De Bruijn ook als mensen merken dat er iets aan te verdienen valt. Bregman besluit zijn vurige betoog met een checklist van voorbeelden om zelf in actie te komen, zoals ‘vlieg niet meer binnen Europa’ en ‘eet meer groenten’.  

Toch kan De Bruijn niet met zekerheid zeggen of het pamflet grote impact zal hebben op mensen die nog niet volledig op de hoogte van de klimaatproblematiek zijn, of die Bregmans mening niet delen. “Dat zal sterk afhangen van het idee dat de lezer na het lezen heeft. Denkt hij: ik kan er wat aan doen, of: dit gaat gewoon gebeuren?”

Lees ook:

Rutger Bregman: als ongelovige moet ik harder werken

Schrijver en activist Rutger Bregman heeft een topjaar gehad. Zeker vijftig miljoen mensen zagen hoe hij in Davos de rijken onder de neus wreef dat ze belasting moeten betalen en zijn nieuwste boek, ‘De meeste mensen deugen’, is een groot succes. Zijn geloof in de hemel is hij kwijt. ‘En dan word je activistischer.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden