Werkethos

Krapte op de arbeidsmarkt oplossen? ‘Voer een 32-urige werkweek in’

Veel horecazaken kunnen vanwege tekorten aan personeel niet volledig open, is meer werken de oplossing? Beeld ANP
Veel horecazaken kunnen vanwege tekorten aan personeel niet volledig open, is meer werken de oplossing?Beeld ANP

In de werk-privébalans die Nederlanders nastreven, past volgens deskundigen geen langere werkweek. Maar er zijn nog onbenutte alternatieve opties.

Stefan Keukenkamp

Het is elke keer weer dezelfde reflex van werkgevers. Bij krapte op de arbeidsmarkt wijst de vinger naar de Nederlandse deeltijdcultuur en volgt de oproep meer uren te maken. Jan de Leede krijgt er een beetje jeuk van. De universitair docent ‘human resource management’ aan de Universiteit Twente moet dan denken aan honderd jaar geleden. “Toen was die krapte ook een argument om af te zien van de achturige werkdag.”

Ja, het klopt dat nergens in Europa meer parttime wordt gewerkt dan in Nederland. Maar door simpelweg meer uren te werken, maken werkgevers volgens De Leede een denkfout. “We gaan voorbij aan andere onbenutte kansen om het personeelstekort op te lossen.

‘De norm moet omlaag on het aantal uren te verhogen’

Denk aan innovatie in de zorg en horeca en aan het dichten van de kloof tussen de gemiddelde lengte van de werkweek van mannen en vrouwen. Want waar vrouwen 27 uur werken, is dat voor mannen 36 uur. “Het klinkt misschien onlogisch, maar je zou eigenlijk de norm van een werkweek moeten verlagen naar 32 uur.”

Er zit volgens De Leede namelijk een maatschappelijke grens aan wat mannen en vrouwen extra kunnen werken in combinatie met een gezin. “Als je de norm verlaagt, ontstaat meer lucht en nodig je vrouwen uit om ook wat meer te gaan werken. Onderaan de streep is dat winst.”

De verdeling tussen de man en vrouw is nog altijd scheef als het op werken aankomt in combinatie met de zorg voor het gezin. Hoewel de emancipatiemonitor van het Sociaal en Cultureel Planbureau telkens weer laat zien dat jonge stellen die zorg gelijk willen verdelen, pakt het in de praktijk nog vaak ‘traditioneel’ uit. Dat komt mede doordat de man vaak meer verdient, waardoor de vrouw automatisch minder gaat werken.

Verschillen met het buitenland

In andere landen wordt veel minder gewerkt in deeltijd. Is Nederland lui als het op werken aankomt? James Kennedy, hoogleraar moderne Nederlandse geschiedenis en columnist van deze krant, weet als Amerikaan hoe het anders kan.

Vorig jaar schreef hij in Trouw een essay over de werkende Hollander. Hij ziet een groot verschil met de Verenigde Staten. Daar wordt gemiddeld 1800 uur per jaar gewerkt, tegenover 1400 in Nederland. “Hier zijn mensen de laatste jaren andere dingen dan werk meer gaan koesteren”, is zijn waarneming. “Nederlanders nemen veel meer tijd voor de familiebanden, het gezin en hobby’s. Maar bijvoorbeeld ook voor vrijwilligerswerk.”

We zijn kieskeuriger geworden

Hij schetst hoe het arbeidsethos in de afgelopen decennia sterk is veranderd. “Kort na de Tweede Wereldoorlog maakten Nederlanders de langste werkdagen van West-Europa.” Toen de productiviteit na de wederopbouw toenam in de jaren zestig en zeventig, zijn mensen geleidelijk minder gaan werken. We werden kieskeuriger en lieten arbeidsmigranten het vuile werk opknappen.

Toen in de jaren tachtig grote werkloosheid ontstond, kwam een discussie op gang of betaald werk nog wel goed was voor het menselijk bestaan. “De blik verschoof naar meer oog voor wat goed leven is voor het individu.”

Het leidde ertoe dat een goede werk-privébalans steeds belangrijker werd. “Nederlanders streven naar de perfecte balans”, stelt Kennedy. “Werk is nog altijd heel belangrijk voor Nederlanders, maar het is niet langer allesbepalend. Het moet nu passen binnen het grotere plaatje.”

De oproep van werkgevers om juist weer meer te werken lijkt haaks te staan op die gedachte. Toch willen veel Nederlanders best wat meer uren werken, “als ze hun eigen werktijd maar meer zelf kunnen indelen, weet UT-docent De Leede. “Op die manier kan flexibiliteit dus ook een wapen zijn tegen de tekorten op de arbeidsmarkt.”

Dana Frank is bewust parttimer (32 uur) om ook tijd over te houden voor andere belangrijke zaken.  Beeld Maikel Samuels
Dana Frank is bewust parttimer (32 uur) om ook tijd over te houden voor andere belangrijke zaken.Beeld Maikel Samuels


Naar het bos of de markt in plaats van een vijfde dag werken: Dana Frank is bewust parttimer

Meer arbeidsuren? Daar zitten veel werknemers helemaal niet op te wachten. ‘Ik kies bewust voor een vrije dag om er ook voor mijn kinderen te kunnen zijn.’

Wanneer Dana Frank als kind tussen de middag bij vriendinnetjes thuiskomt, voelt dat bijzonder. Dan zit er een moeder klaar met een kop thee en een koekje. Het is een geborgenheid die ze zelf niet kent. Haar eigen ouders zijn nooit voor zes uur thuis, het werkende leven biedt geen ruimte voor doordeweekse momenten met de kinderen. “Ik heb me in die tijd vaak eenzaam gevoeld”, zegt ze er nu over. “Dus toen ik zwanger werd van onze oudste, wist ik één ding zeker: ik ging dat anders doen.”

37 is ze nu en 32 uur per week als manager support werkzaam bij Kasparov Finance & BI in Breda. Vrijdag is de dag dat Frank voor haar zoon (vier) en dochter (anderhalf) klaarstaat. Daar komt bij dat ze nu ook veel dichter bij huis werkt. In plaats van met de trein naar de Randstad, stapt ze nu ’s ochtends op de fiets. Privé en werk zijn daarmee helemaal in balans. “Laatst belde het kinderdagverblijf. Mijn dochter was gevallen en had een tand verloren. Voorheen zou ik eerst twee uur onderweg zijn geweest, nu zat ik binnen een half uur met haar bij de tandarts. Gelukkig is mijn werkgever ook soepel in zulke situaties.”

‘De vrijdag is van mij’

Frank voelt zich niet verantwoordelijk voor de krapte op de arbeidsmarkt. Meer uren maken, zoals de AWVN bepleit? Ze voelt er weinig voor. “De vrijdag is van mij. In de ochtend gaat de oudste naar school en fiets ik met mijn dochter naar het bos of ga ik kaas halen op de markt. Vanaf de lunch zijn we met zijn drietjes. Heerlijk.” Problemen met de werkgever zijn er nooit geweest. “Mijn vorige baas vond het prima toen ik een dag minder wilde werken. Volgens mij gaan de meesten er al van uit dat een vrouw minder uren wil maken als ze kinderen krijgt. En ook hier was 32 uur geen probleem.”

Minder dan vier dagen werken, vindt Frank geen optie. “Ik wil hier ook waardevol zijn, bovendien wordt het dan financieel een uitdaging. Maar zolang de kinderen naar de basisschool gaan, zal het ook niet méér worden. Bovendien: je kunt wel willen dat mensen meer gaan werken, maar dan moeten veel dingen in Nederland ook anders worden ingericht. Ik heb een vriendin die 28 uur werkt. Als ze naar 32 uur zou gaan, gaat het extra salaris op aan de kosten voor het kinderdagverblijf. Als wij op vrijdag een activiteit op het werk hebben en ik probeer een extra dagdeel te boeken voor mijn dochter, lukt vaak niet. Er is te weinig personeel. Zolang zulke dingen niet goed zijn geregeld, heeft een oproep om meer te werken ook niet veel zin.”

Lees ook:

De werkende Hollander heeft het (iets te) goed voor elkaar

Als hardwerkende Amerikaan moest James Kennedy wennen aan de meer ontspannen omgang met werk in Nederland. Inmiddels ziet hij de voordelen daarvan. Al schuilt er ook iets zelfvoldaans in het arbeidsethos van de Nederlander ten opzichte van de achterblijvers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden