Kersttoespraak

Koning Willem-Alexander: Streven naar geluk is mooi, maar het mag geen obsessie worden

Koning Willem-Alexander hield woensdag zijn traditionele kerstrede. Beeld ANP

In zijn jaarlijkse kersttoespraak heeft koning Willem-Alexander benadrukt dat het streven naar geluk geen obsessie mag worden. Hij richtte zich daarbij ook speciaal tot jongeren: “Trek het je niet te veel aan als het eens tegenzit. Geef jezelf wat ruimte. Het is oké”, zei de koning. Er was lof voor dat verhaal en de presentatie, maar ook kritiek op ‘de halve waarheid’.

De traditionele kerstrede van koning Willem-Alexander stond dit jaar in het teken van vrijheid. Het is een woord dat telkens weer terugkomt, zeker nu we stilstaan bij 75 jaar vrijheid, aldus de vorst. Hij koppelde daar het begrip verdraagzaamheid aan. “Iedereen die zich verdiept in wat vrijheid is, snapt waarom verdraagzaamheid zo belangrijk is. Als we mensen met een andere mening gaan bedreigen, ondermijnen we precies wat ons zo dierbaar is.”

De koning sprak zijn kerstrede uit op Eerste Kerstdag, staande in de hal van Paleis Huis ten Bosch, waar hij en zijn gezin wonen. De toespraak is enkele dagen eerder opgenomen.

De vorst signaleerde ook de soms scherpe tegenstellingen in de samenleving, en riep op om een beetje afstand te nemen om de dingen beter in perspectief te kunnen zien. “Hoe scherp de tegenstellingen ook zijn, het lukt toch telkens weer om oplossingen te vinden. Die bedrevenheid om met elkaar te praten en soms wat in te schikken, zullen we ook de komende tijd nog heel hard nodig hebben”, zei de koning, die Nederland een van de succesvolste landen ter wereld noemde. “Ook al kunnen de emoties soms hoog oplopen, Nederlanders hebben toch het gevoel bij elkaar te horen. Dat is onze grote kracht. Het draagt niet alleen bij aan een land dat goed presteert, maar ook aan een land waarin mensen gemiddeld genomen gelukkig zijn.”

Justine Marcella, hoofdredacteur van het blad Vorsten:

“Indrukwekkend vond ik het. Het thema vrijheid verraste me niet zo, maar wel dat hij aan het eind zo heel nadrukkelijk jongeren aansprak. Dat het streven naar geluk geen obsessie mag zijn, vond ik heel mooi. Hij gebruikt ook veel spreektaal, meer dan zijn moeder, en dat is ook wat jongeren aanspreekt. 

“Dat hij jongeren opriep om niet alleen met Kerst maar altijd naar elkaar te luisteren en iemand een schouder te bieden, kan ook voor mensen die het nu extra zwaar hebben omdat ze bijvoorbeeld depressief zijn, troostend zijn. Hij was ook actueel door de boeren, bouwers en biologen te noemen en te zeggen dat we juist met onze verschillen moeten zoeken naar dialoog. Het verbinden van ons allen past natuurlijk bij de rol van het staatshoofd. 

“Ik zag al wel reacties van mensen die de kerstboom misten, maar daardoor kon je wel heel erg op zijn woorden letten. Die hadden kracht en misschien juist wel meer door het ontbreken van een kerstboom. In zijn presentatie en de manier waarop hij zijn rede uitsprak vind ik hem enorm vooruit gegaan. Hij zette het stevig neer, het was niet stijfjes zoals eerder wel eens het geval was, je ziet hier duidelijk echt een koning. Het was een heel waardige kersttoespraak.”

Maar in de rust die het Kerstfeest geeft in de hectiek van het dagelijks leven, kunnen volgens koning Willem-Alexander ook twijfels naar boven komen. “‘Doe ik het wel goed?’ ‘Maak ik de juiste keuzes?’ ‘Ben ik wel echt gelukkig?’”, aldus de vorst, die zei dat het streven naar geluk geen obsessie mag worden. “Ook verdriet mag er zijn. Ook twijfels en gevoelens van eenzaamheid mogen er zijn. Ook mislukkingen en tegenslagen horen bij het leven”, zei de koning. Hij hield jonge mensen voor zichzelf wat ruimte te geven als het soms wat tegenzit. “Geluk laat zich niet dwingen. Het is ongrijpbaar. Het komt plotseling, als een geschenk uit de hemel.”

Pieter Verhoeve, voorzitter van de Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen en burgemeester van Gouda:

“Het was eigenlijk een soort humanistische toespraak, erasmiaans bijna. Het benadrukken van verbondenheid, met elkaar praten, jezelf kunnen relativeren en wat in te schikken; het is bijna alsof je Erasmus hoort praten, de inspirator van pater familias Willem van Oranje. 

“Wat de oproep tot verdraagzaamheid betreft, is het wel goed om in een jaar van protesten te laten zien dat het monopolie op het eigen gelijk betrekkelijk is. Je moet wel het dwarse denken ook in jezelf toelaten. Door inschikkelijkheid te benadrukken zie je dat de koning de tijdgeest goed aanvoelt. Er zitten heel veel lagen in deze speech, met als kernbegrippen vrijheid en geluk. Hij laat ook zien dat die twee begrippen met elkaar te maken hebben. Taaltechnisch werkt hij met veel retorica en stijlfiguren om een stukje spanning in zijn speech te leggen, dat vind ik knap. 

“Wat me ook opviel was dat hij dit jaar stond tijdens zijn zevende kerstrede, in tegenstelling tot vorig jaar. Ik vond dat hij heel rustig en senioor sprak. Wel was de verwijzing naar het Kerstfeest zelf dit jaar heel impliciet, zoals met de zin dat geluk als een geschenk uit de hemel komt. Bij een kersttoespraak verwacht ik eigenlijk dat er wat meer kerstcontext in zit. Het was nu zonder kerstboom, zonder kerstverlichting en zonder expliciete verwijzing naar de geboorte van Christus, terwijl hij dat in de voorgaande toespraken min of meer wel deed.”

Geluk zit in onze verbondenheid met anderen, aldus de vorst, die Nederlanders opriep elkaar niet los te laten, naar elkaar te luisteren en elkaar te troosten en moed te geven. “Het helpt als iemand je aankijkt en tegen je zegt: ‘het is goed’”, zei koning Willem-Alexander. “Met een luisterend oor, een uitgestoken hand of een arm om de schouder geven we elkaar het mooiste geschenk dat een mens aan een mens kan geven. Niet alleen deze Kerst, maar ook daarna.”

Tamarah Benima, rabbijn van de liberaal joodse gemeente, columnist en republikein:

Willem-Alexander maakt mensen persoonlijk verantwoordelijk voor de schaduwkanten van de meritocratie door te zeggen dat mislukkingen, tegenslagen, eenzaamheid bij het leven horen. Dat is wel waar, maar slechts de helft van de waarheid. Falen, op jezelf worden teruggeworpen, tekortkomen is structureel in onze prestatie- en consumptiemaatschappij ingebouwd. Daar hebben al die beroepsgroepen die hij noemt, én de jongeren, last van. 

“Bovendien, miljoenen mensen zijn eenzaam omdat ze alleen zijn. Een arm om om ze heen te slaan, is er juist niet. En over welke verdraagzaamheid heeft de koning het. Dat je PVV-er of klimaatscepticus mag zijn? Of dat we moeten ophouden om PVV en Forum voor Democratie te demoniseren? Verdraagzaamheid is prima, maar ik heb liever dat het recht wordt gehandhaafd, zodat mensen met een tegendraadse mening of die anders zijn, echt veilig zijn. De Syrisch-joodse, homoseksuele vluchteling in mijn Joodse Gemeente wordt al jaren verbaal en fysiek aangevallen. Vrijheid? Beslist niet voor iedereen. En veiligheid ook niet. Kijk naar al die mensen die net vermoord zijn om niks. Trouwens, laat de koning met Oud en Nieuw spreken, dat wordt echt door iedereen gevierd. En een Chanoeka-wens had ik op prijs gesteld.”

Lees ook: 

Geen milieu, wel maatschappelijk onbehagen in kersttoespraak Willem-Alexander

Ruim 1,7 miljoen mensen, iets meer dan vorig jaar, keken op Eerste Kerstdag 2018 naar de toespraak van koning Willem-Alexander. Hij riep op tot actief burgerschap.

De kersttoespraak van Beatrix uit 1988 is heel actueel: ‘Langzaam sterft de aarde’

In 1988 sprak toenmalig koningin Beatrix op Eerste Kerstdag opvallend dreigende woorden over de milieuvervuiling en de teloorgang van de planeet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden