Koloniale geschiedenis

Koning kondigt onderzoek aan naar koloniaal verleden Koninklijk Huis

Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima. Beeld Brunopress
Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima.Beeld Brunopress

Koning Willem-Alexander laat onderzoeken wat de rol van het Huis Oranje-Nassau is geweest in de koloniale geschiedenis. Het onderzoek dat zich uitstrekt van de late zestiende eeuw tot het postkoloniale heden, wordt uitgevoerd door de Universiteit Leiden.

Joep Engels

“Diepgaande kennis van het verleden is essentieel om historische feiten en ontwikkelingen te kunnen begrijpen”, schrijft de koning in zijn opdracht. “En om de impact daarvan op mensen en gemeenschappen zo scherp en eerlijk mogelijk onder ogen te kunnen zien. Ik vind het belangrijk dat deze kennis ook beschikbaar komt ten aanzien van de rol van het Huis Oranje-Nassau in de koloniale geschiedenis. Dit dient te gebeuren op basis van grondig, kritisch en onafhankelijk onderzoek, waartoe ik opdracht heb gegeven.”

Voor die rol heeft de geschiedschrijving altijd een blinde vlek gehad, zegt Karwan Fatah-Black, die als historicus is verbonden aan de Universiteit Leiden. “In de koloniale geschiedenis ging het altijd over handelaren en ondernemers. De rol van bestuurders en militairen bleef daarbij achter. Juist bij die rol kun je de Oranjes tegenkomen. Maar in de geschiedenis van de familie Oranje-Nassau of in de biografieën van de koningen en koninginnen bleef de koloniale dimensie nagenoeg onbesproken.”

Logisch en goed

Een maand geleden werd, met instemming van de koning, een onafhankelijk onderzoek ingesteld naar de herkomst van koloniale objecten in de Koninklijke Verzamelingen. Fatah-Black vindt het logisch en goed dat nu ook gekeken wordt naar de bestuurlijke rol en de financiële betrokkenheid van de Oranjes in de ontwikkeling van het koninkrijk. Ook in Groot-Brittannië is een paar maanden geleden zo’n onderzoek ingesteld. Na de dood van koningin Elizabeth werd daar de rol van het Britse koningshuis in de koloniale geschiedenis ter discussie werd gesteld.

De rol van de Oranjes is van belang nu diverse partijen erop aandringen dat de koning excuses aanbiedt voor het slavernijverleden. Koning Willem I verbood weliswaar in 1814 de slavenhandel met Nederlandse schepen en zijn kleinzoon Willem III schafte de slavernij af, maar de Oranjes hadden zelf ook veel slaafgemaakten. Stadhouder Willem III had volgens recent onderzoek zelfs een heel legeronderdeel van donkere lijfeigenen. Maar volgens Fatah-Black is er geen reden toe hun rol bedenkelijk te noemen, althans niet volgens de geldende wetten en normen van die tijd.

Nog geen totaaloverzicht

“De Oranjes zijn altijd een belangrijk symbool voor de rol van Nederland in de voormalige koloniën geweest, zowel in positieve als negatieve zin”, zei hij onlangs in het EO-programma Dit is de dag. “Nederland presenteerde dat ook zo, door veroverde overzeese gebieden te vernoemen naar leden van de familie van Oranje-Nassau.” De wetenschap heeft volgens hem nog geen totaaloverzicht van de rol van het Koninklijk Huis bij de slavernijgeschiedenis.

De commissie die het onderzoek begeleidt, wordt voorgezeten door Gert Oostindie, emeritus hoogleraar koloniale en postkoloniale geschiedenis aan het Instituut voor Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Oostindie hield zich al eerder bezig met de rol van de familie Oranje-Nassau in de koloniale geschiedenis. Hij schreef er een boek over: De parels en de kroon.

De andere commissieleden zijn Esther Captain, historicus en senioronderzoeker bij het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden, Kathleen Ferrier, deskundige op het gebied van internationale betrekkingen, mensenrechten, diversiteit en inclusie en Henk te Velde, hoogleraar Nederlandse geschiedenis en voorzitter van het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap. De commissie kiest en benoemt de onderzoekers die meewerken aan het onderzoek. Het onderzoek moet in 2026 worden voltooid.

Lees ook:

Waarom juist de koning excuses zou moeten maken voor de slavernij

Als iemand excuses moet maken voor de slavernij, is het de koning, vindt schrijver Philip Dröge. De Oranjes hebben een directere link met het verleden dan gekozen politici. En ze profiteren er nog altijd van.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden