Afghanistan

Komt de evacuatie naar Nederland te laat voor Afghaanse tolken? ‘We hadden het kabinet nog zo gewaarschuwd’

Grote drukte bij de poorten van het vliegveld van Kaboel. Beeld EPA
Grote drukte bij de poorten van het vliegveld van Kaboel.Beeld EPA

Het is chaos in Kaboel. De kans dat Afghaanse tolken en ander personeel op tijd geëvacueerd kunnen worden, wordt steeds kleiner.

Petra Vissers

Afghaanse tolken moesten zich vanmorgen om tien uur lokale tijd melden op het vliegveld om geëvacueerd te worden naar Nederland maar zeker drie zijn onverrichter zaken weer teruggekeerd. De chaos op het vliegveld van Kaboel is zo groot dat ze de mensenmassa niet doorkwamen. Toen een van de tolken, met wie Trouw contact heeft, schoten hoorde is hij met zijn jonge kinderen weer teruggekeerd naar het huis van familie.

Vijf mensen zijn omgekomen bij het vliegveld, meldt persbureau Reuters. Ook gaan er beelden rond van drie mensen die van een vliegend vliegtuig vallen omdat ze probeerden op de vleugels of de wielen het land uit te komen.

“Honderdduizenden mensen probeerden het vliegveld in te komen”, vertelt de tolk. “Mensen probeerden de muren over te klimmen.” Hij krijgt geen contact meer met de Nederlandse ambassade, waar zijn paspoort en andere documenten liggen. “Niemand neemt de telefoon op”, vertelt hij telefonisch. “Ik krijg geen contact meer. Ik weet niet wat ik moet doen. Zonder paspoorten en ID-kaart ben ik niemand, dan weet niemand wie ik ben.”

Noodnummer Nederlandse ambassade in Kaboel onbereikbaar

De Nederlandse ambassade in Kaboel is onbereikbaar, meldden meerdere bronnen maandagmiddag. Tolken krijgen geen contact meer met het noodnummer, dat er zondag kwam nadat personeel de ambassade in de Afghaanse hoofdstad ontvluchtte. Dat zorgt voor nog meer paniek en onzekerheid bij de tolken, die gisteren voor het laatst contact hadden met Nederlanders.

Ze kregen toen te horen dat ze vandaag om tien uur op het vliegveld moesten zijn om geëvacueerd te worden maar de chaos is er zo groot (zie verderop in dit liveblog) dat in ieder geval drie tolken weer rechtsomkeert hebben gemaakt.

Lees het laatste nieuws in ons liveblog.

‘Het is afgelopen’

Jan Gras, gepensioneerd advocaat-generaal die werkte voor de Europese politiemissie EUpol, heeft contact met nog twee tolken die hetzelfde verhaal vertellen. “Het is vreselijk”, zegt Gras. “Alle mensen met wie ik contact heb zeggen nu: het is afgelopen. Een aantal mensen zegt klaar te zijn om te sterven.” Ook Roy Grinwis, Afghanistanveteraan, probeert vijf mensen op een vliegtuig te krijgen.

Zondag trokken de Taliban Kaboel binnen, het hele land is nu in handen van de islamitische strijders. “Iedereen die ik spreek, is ervan overtuigd dat het afgelopen is met ze zodra de Taliban ze in handen krijgen. Niemand gelooft wat de Taliban nu zeggen; dat ze geen wraak zullen nemen.”

Het is nog altijd onduidelijk hoeveel Afghanen die voor de Nederlanders werkten vastzitten in Afghanistan. Gras weet dat zeker 23 tolken, die hij heeft geïdentificeerd als werknemers van EUpol, nog in het land zijn. “Van hen ken ik er acht echt heel goed.” Het ministerie van defensie laat weten dat het lijsten heeft maar geeft geen antwoord op de vraag hoeveel mensen daar op staan.

‘Elke beslissing komt te laat’

Maar dit zijn alleen de mensen over wie het ministerie al heeft gezegd dat ze een visum krijgen om naar Nederland te komen. Er liggen ook nog tientallen verzoeken waar Nederland nog geen beslissing over heeft genomen. “Wat ze ook beslissen, het zal te laat zijn”, zegt Gras. “Ik maak me constant zorgen over wat er zal gebeuren met de mensen die we kennen. Laat staan wat er zal gebeuren met de mensen die we niet kennen.”

Er zijn de afgelopen dagen nog Afghanen afgewezen die wel voor Nederlanders gewerkt hebben, maar niet ‘for a substantial amount of time in a high-profile position’: niet lang genoeg of niet in een positie die belangrijk genoeg is geweest. Dit gaat veelal om bijvoorbeeld beveiligers, juristen of ander personeel. In tegenstelling tot veel andere landen uit de internationale coalitie, wil het Nederlandse kabinet alleen tolken bescherming bieden. Anders zou er een ‘niet beheersbare toename’ komen in het aantal aanvragen.

Gras is een van de mensen die het kabinet al langer waarschuwt voor de situatie waar het nu middenin zit: het lijkt te laat om Afghaans personeel nog in veiligheid te brengen. “We hadden ze hier zo voor gewaarschuwd”, zegt Anne-Marie Snels, gepensioneerd voorzitter van militaire vakbond AFMP.

Woede richting het ministerie

In Nederland is afgelopen weekend een netwerk van veteranen, militairen, oud-medewerkers en anderen constant in touw geweest om Afghanen te helpen weg te komen. De woede richting het ministerie is groot, niet in de laatste plaats omdat minister van defensie Ank Bijleveld in het weekend nog twitterde over een film die ze had gezien en minister-president Mark Rutte bezig was met de Indië-herdenking.

“Het Duitse kabinet heeft alle activiteiten stilgelegd om zoveel mogelijk mensen zo snel mogelijk uit Afghanistan te krijgen”, zegt Snels. “Ons kabinet voelt die urgentie niet.”

Het valt de Nederlanders, die zich al langer met dit dossier bezig houden, zwaar om te zien wat er nu gebeurt. “Sorry, ik zit er even helemaal doorheen op dit moment”, appt Afghanistan-veteraan Grinwis. “Ben mensen op het vliegtuig proberen te krijgen.”

Het ministerie van buitenlandse zaken laat weten dat er maandagmiddag een evacuatievlucht aan zal komen. Defensieminister Bijleveld twitterde dat er vanwege de onzekere situatie meerdere vluchten gepland staan. Een woordvoerder wil geen antwoord geven op de vraag hoeveel mensen daar in passen of hoe tolken het vliegveld op moeten komen.

De naam van de Afghaanse tolk is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Lokale tussenpersonen zijn na een oorlog vaker de pineut. ‘Ze vervreemden ­altijd van hun eigen gemeenschap’

In vergelijking met andere landen is Nederland laat en streng als het aankomt op het beschermen van Afghanen die voor ons werkten. Niet voor het eerst in de geschiedenis lijkt lokaal personeel het sluitpost van de oorlogsinspanningen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden