Belastingdienst

Komen er straks nog meer lijken uit de kast bij de fiscus, vraagt de Tweede Kamer zich af

Staatssecretaris Van Huffelen in gesprek met ouders die getroffen zijn in de kinderopvangtoeslagaffaire.Beeld Arie Kievit

De Tweede Kamer wil in debat over etnisch profileren door de Belastingdienst. “De Belastingdienst heeft zich wederom niet aan de wet gehouden.”

Het nieuws dat de Belastingdienst toch etnisch profileerde, vergroot de frustratie van Tweede Kamerleden die zich bezig houden met de toeslagenaffaire. Waarom heeft het zo lang geduurd voordat het ministerie van financiën dit toegaf, willen ze weten, en komen er mogelijk nog meer lijken uit de kast?

Het baart Renske Leijten (SP) zorgen dat de tweede nationaliteit van mensen breed binnen de Belastingdienst bekend was, niet alleen bij de afdeling Toeslagen. Zij wil weten welke rol de gegevens over nationaliteit speelden in de fraudebestrijding. “Het was de ministerraad, met premier Mark Rutte voorop, die besloot dat er een fraudejacht moest komen. Dat werd hard aangezet.”

Uit berichtgeving van Trouw en RTL Nieuws van maandag blijkt dat 11.000 mensen aan een extra controle zijn onderworpen, omdat zij een tweede nationaliteit hebben. Die extra controle werd gedaan als zij aan vijf criteria voldeden, waarvan één een dubbele nationaliteit betreft. Er vond géén extra controle plaats als iemand aan alle vier de andere criteria voldeed, maar niet over een tweede nationaliteit beschikt.

In een brief die maandag aan de Tweede Kamer gestuurd is, staat dat de vier overige criteria ‘onder meer betrekking hadden op de grootte van aftrekposten en loongegevens’. In de brief schrijven de staatssecretarissen voor de belastingdienst Hans Vijlbrief en Alexandra van Huffelen ook dat na onderzoek is gebleken dat nationaliteit nog altijd wordt gebruikt voor de voorlopige aanslag inkomensheffing. Voor registratie van nationaliteit moet een wettelijke grondslag zijn, het kan van belang zijn als tijdelijke arbeidsmigranten frauderen met toeslagen. Vanuit het buitenland terugvorderen is zeer moeilijk.

Sinds 2015 wordt een tweede nationaliteit niet langer bijgehouden in de basisregistratie. De Belastingdienst gaat onderzoeken of en waar de gegevens over nationaliteit nog gebruikt worden in zogeheten risicomodellen en selectieregels.

Ernstig in een rechtstaat

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt vindt dat uit de brief niet duidelijk genoeg naar voren komt waarom de Belastingdienst dubbele nationaliteiten gebruikte. Dat wil hij in  een inmiddels aangevraagd debat horen van de staatssecretarissen. “De Belastingdienst heeft zich wederom niet aan de wet gehouden en dat is ernstig. Dit past helaas in een patroon van de Belastingdienst de afgelopen jaren en dat is ernstig in een rechtsstaat.”

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer noemt het feit dat de Belastingdienst nog altijd gegevens over nationaliteiten registreert “volstrekt in strijd met eerdere toezeggingen.” Hij vindt het kwalijk dat het kabinet al een jaar lang onderzoek deed naar etnisch profileren door de Belastingdienst, en dit nu pas toegeeft. “Dit kun je niet boven de markt laten hangen. Dit gaat over artikel 1 van de Grondwet, het discriminatieverbod. Dan verwacht je dat zo’n onderzoek heel snel en precies wordt uitgevoerd.” Bij de Belastingdienst komt geregeld nieuwe informatie naar boven. Tijdens een onderzoek door toenmalig staatssecretaris Menno Snel in juli vorig jaar werden geen aanwijzingen gevonden dat er werd gecontroleerd op een tweede nationaliteit.

Snels opvolgers Vijlbrief en Van Huffelen bieden in hun brief een technische hoorzitting aan de Tweede Kamer aan om uitleg te geven over de risicomodellen en de selectieregels. Dat is voor Leijten onvoldoende. “De overheid moet alle modellen en criteria die gebruikt zijn, openbaar maken. Zodat fiscalisten, ethici, journalisten en politici ernaar kunnen kijken.”

Er waren al langer vermoedens in de kinderopvangtoeslagaffaire dat de fiscus etnisch profileerde. Van opmerkelijk veel gezinnen met een migratieachtergrond werd de kinderopvangtoeslag stopgezet en teruggevorderd, nadat zij een kleine fout hadden gemaakt bij het doorgeven van hun gegevens. Veel gezinnen kwamen hierdoor in grote financiële problemen.

Lees ook:

Amnesty: Etnisch profilerende medewerkers van de Belastingdienst moeten worden gestraft

Artikel 1 van de Grondwet is belangrijker dan een grotere pakkans, zegt mensenrechtenorganisatie Amnesty over het etnisch profileren door de Belastingdienst.

Belastingdienst erkent: toch sprake van etnisch profileren

Al een jaar hangt de vraag in de lucht: deed de Belastingdienst nu aan etnisch profileren of niet? Ja, erkent de fiscus nu na onderzoek van Trouw en RTL Nieuws.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden