In MemoriamLouis van Dijk

‘Klooien op de piano’, daar hield Louis van Dijk (1941-2020) van

Louis van Dijk geeft een optreden in 2008Beeld ANP Kippa

Louis van Dijk beperkte zich niet tot één genre. Hij speelde The Beatles op een kerkorgel en barokmuziek met een jazztrio. De 78-jarige pianist overleed in Loosdrecht op Eerste Paasdag. 

In de jazz, de muziek waarin hij zo thuis was, was toetsenist Louis van Dijk een groot deel van zijn loopbaan maar weinig welkom. In Nederland dan, want daar woedde lange tijd een even hardnekkige als kinderachtige stammenstrijd tussen de vertegenwoordigers van de Amsterdamse en de Hilversumse jazzscenes. 

Van Dijk, die op Eerste Paasdag overleed, hoorde tot het Hilversumse kamp, net als collega-pianist Pim Jacobs, zangeres Rita Reys en componist Rogier van Otterloo. Onder hun Amsterdamse rivalen bevonden zich musici als pianist Misha Mengelberg, drummer Han Bennink en rietblazer Willem Breuker. Hilversummers zoals Van Dijk vonden makkelijk de weg naar radio en televisie. Ze bereikten een groot publiek en waren commercieel succesvol. Bij de Amsterdammers zat dat anders, die waren op subsidie aangewezen omdat ze bepaald geen volle zalen trokken met hun avantgardistische muziek die door de Hilversummers pesterig piep-piep-knor werd genoemd.

Revanche

Door dergelijke kinnesinne bleven veel jazzpodia voor Van Dijk decennialang verboden terrein, het deerde hem ogenschijnlijk weinig. Uiteindelijk kreeg hij de kans sportief revanche te nemen. Toen drummer John Engels in 1987 de belangrijkste jazzonderscheiding, de Boy Edgar Prijs kreeg uitgereikt, koos Engels zijn vriend Van Dijk als pianist. In een vol Bimhuis, thuishaven van de Amsterdamse scene en dus het hol van de leeuw, overtuigde Van Dijk het publiek moeiteloos. Schrijver J. Bernlef tekenende op hoe de vooringenomen toeschouwers met hun voeten de maat meetikten die Van Dijk met veel schwung aangaf.

Twee jaar terug nam de door de ziekte van Alzheimer getroffen Van Dijk afscheid van het publiek. Voor zijn laatste optreden tussen het jazzfestival van Loosdrecht koos hij veelbetekenend Han Bennink als drummer. Een onmiskenbaar bewijs dat de strijdbijl eindelijk begraven was.

Bekijk hieronder de registratie van het afscheidsconcert in 2018, lees verder na de video

De muzikale wereld van Van Dijk was overigens veel groter dan jazz. Op piano en orgel speelde hij net zo lief pop of klassiek. Hij speelde bovendien met Ramses Shaffy en was jarenlang de vaste pianist van zangeres Liesbeth List die toevallig ook onlangs overleed. Als zoveel virtuozen wilde en, wellicht ook kon, Van Dijk zich niet beperken tot een enkele stiel. Het ene moment speelde hij liedjes van The Beatles op kerkorgel om het volgende ogenblik een stemmig klassiek stuk in te zetten. 

Van Dijks weigering zich op een bepaald genre te richten, is wel uitgelegd als een gebrek aan focus. Sommige van zijn muzikale keuzes, zoals barokmuziek spelen met een swingend jazztrio waren voor menig criticus ook een brug te ver, maar die veelzijdigheid tekent Van Dijk ten voeten uit. Wat hij ook speelde, steeds hoor je de grote souplesse en een aanstekelijk spelplezier.

Het geluid van oorlogsvliegtuigen

Louis van Dijk werd op 27 november 1941 geboren te Amsterdam. In een documentaire in de serie Jazzhelden vertelde hij hoe de oorlogsjaren hem ook muzikaal hadden beïnvloed. Een vroege herinnering waren de voedsel-droppings na de bevrijding: oorlogsvliegtuigen die over kwamen vliegen en in plaats van bommen nu broden lieten vallen. Toen Van Dijks vader enige jaren later een betrekking als koster vond, herkende de kerkorganist meteen Van Dijks muzikale talent. De man adviseerde Van Dijks ouders om een piano aan te schaffen en liet de jonge Louis op het kerkorgel spelen. Daar toverde Van Dijk uit de lage orgelregisters het geluid van de oorlogsvliegtuigen dat zoveel indruk op hem had gemaakt.

Pianoles en noten leren lezen vond Van Dijk vreselijk, maar wat hij ‘klooien op de piano’ noemt, juist heerlijk. Het zelf uitvinden hoe muziek werkt en het niet voorgeschreven krijgen, daarmee begon zijn liefde voor het improviseren. Een liefde die zijn leven lang niet verdween. Uiteindelijk kreeg hij op het conservatorium alsnog een gedegen muzikale opleiding vooral van de alom gevreesde docent Kallenbach. Van Dijk: “Ik speelde toen al jazz en zo’n strenge docent was precies wat ik nodig had.” Van Dijk leerde zijn techniek verbeteren en tegelijk zijn blik verruimen: “Als je ook klassiek kunt improviseren, dan is alleen jazz spelen van een ongelofelijke armoe.”

Louis van Dijk in 2013Beeld ANP Kippa

In 1961 won Van Dijk als negentienjarige de eerste prijs op het concours van Loosdrecht. Het was het begin van een succesvolle carrière. Uiteindelijk stond hij zesenvijftig jaar op de planken tot de Alzheimer hem almaar meer in de greep kreeg en Van Dijk besloot dat het genoeg is geweest. 

In die zesenvijftig jaar heeft hij allerlei soorten muziek gespeeld terwijl hij al die tijd trouw bleef aan zijn vroegste muzikale liefdes: improviseren en de muziek van Johann Sebastian Bach. Het grote plezier dat muziek hem bracht, was altijd makkelijk af te lezen aan Van Dijks ogen die steevast vrolijk twinkelden achter zijn brillenglazen. Dat plezier heeft zijn weg in de muziek al die tijd bepaald. Kritiek heeft hem niet uit koers gebracht. In de genoemde documentaire lacht Van Dijk breeduit als het woord ‘jazzpolitie’ valt. Ja, de jazzpolitie daaraan heeft Van Dijk altijd een broertje dood gehad.

Correctie 22 april

In een eerdere versie van dit artikel werd gesproken over pianist Ruud Jacobs. Dit moet Pim Jacobs zijn. 

Lees ook:

De Grote Matthäus-Passion Quiz

Geen gang naar Naarden op Goede Vrijdag, geen bedevaart op Palmzondag naar het Concertgebouw. De deuren daar blijven dicht, zangers en musici blijven thuis. Hoe komen we nu die circa twee uur en drie kwartier door die een Matthäus-Passion gemiddeld in beslag neemt? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden