Urenco

Klokkenluider Frits Veerman krijgt na een halve eeuw alsnog gelijk

null Beeld
Beeld

De man die in de jaren zeventig een Pakistaanse atoomspion ontmaskerde, moest lang op erkenning wachten.

Klokkenluider Frits Veerman maakt zich nog steeds druk om de diefstal bij Urenco in Almelo van geheime atoominformatie door de Pakistaanse kerngeleerde Abdul Khan begin jaren zeventig van de vorige eeuw. En vooral omdat dit, volgens hem, mogelijk werd gemaakt door de overheid.

Veerman denkt na over het indienen van een schadeclaim. Maar het meest dwars zit hem dat Nederlandse staatsgeheimen in verkeerde handen vielen en dat dit grote invloed heeft gehad op de rest van de wereld. “Dat Nederland dit toeliet, welk land doet dat nou? Het maakte me angstig.”

Veerman werkte in de jaren zeventig samen met Kahn in Amsterdam op een lab van Stork, waar onderzoek werd gedaan voor uraniumverrijking door Urenco. Kahn bleek daar technische informatie te verzamelen in opdracht van Pakistan, dat mede door zijn missie later een atoombom kon maken. Khan heeft jaren later toegegeven dat hij die kennis, op verzoek van de Pakistaanse regering, ook heeft doorgespeeld aan Iran, Libië en Noord-Korea.

Voor Veerman staat vast dat Nederland het non-proliferatieverdrag heeft geschonden, dat verspreiding van kernwapens verbiedt. “In Iran staan centrifuges voor de verrijking van uranium, van Nederlandse oorsprong, gelooft u mij maar.” Veerman, 75 jaar inmiddels en ‘nog gezond’, wijst op de bedreiging van Israël door Iran.

Twee dagen in de bak

Het Huis van Klokkenluiders, een zelfstandig bestuursorgaan voor gevallen als dit, heeft na onderzoek nu erkend dat Veerman terecht en op de juiste manier, meerdere keren, melding maakte van mogelijke diefstal. Hij deed dat niet alleen bij het bedrijf, maar ook bij de geheime diensten.

Veerman zegt dat hij dat moest, omdat onderdeel van zijn screening was dat hij staatsgeheimen moest ­bewaken. Hij kon goed opschieten met zijn collega Khan – “echt een aardige man” – dus hij was niet over één nacht ijs gegaan. Maar het bedrijf deed niets met de meldingen.

Toen Khan na een vakantie in Pakistan niet naar Nederland terugkeerde, bleken de vermoedens van spionage juist. Maar tot zijn verbazing werd niet Khan, maar hijzelf aangepakt.

Onderzoek naar Khan kwam er pas rond 1980 op verzoek van de Tweede Kamer. Dat liep uit op een strafproces waarin de Pakistaan bij verstek werd veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf vanwege het vergaren van geheime technische kennis. Maar het vonnis werd een jaar later vernietigd, vanwege vormfouten. Khan ging vrijuit. Intussen had klokkenluider Veerman ander, simpel werk gekregen, en werd hij na een paar jaar zelfs ontslagen.

Twee dagen zat hij vast in de Bijlmerbajes, waar tal van ambtenaren en rijksrechercheurs hem, naar eigen zeggen, vertelden dat hij zich te veel met de situatie had bemoeid en dat hij zijn mond erover moest houden.

Hij verhaalt over Italië waar hij op de autoweg zonder reden omsingeld werd door zwaar bewapende militairen. In de Verenigde Staten werd hij verhoord door de FBI. Hij kreeg amper werk en als hij een klus deed, keek de veiligheidsdienst om de hoek, zegt Veerman.

Vanwege deze nasleep overweegt hij een schadeclaim tegen de staat. Die kan in de miljoenen lopen, al wil Veerman dat niet bevestigen.

Lees ook:

Klokkenluider Jeffrey Wigand over de tabaksindustrie: ‘Het zijn schoften, werkelijk’

Jeffrey Wigand is biochemicus, maar vooral bekend als de klokkenluider die de Amerikaanse tabaksindustrie aanpakte. Sinds zijn onthullingen staat de sector te boek als een smoezelige bedrijfstak, die over lijken gaat. Een gesprek over de langste adem van Big Tobacco.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden