InterviewAnne Martien van der Does

Kinderrechter over jeugdzorg: ‘Een gezinsregisseur moet het heft in handen nemen’

Anne Martien van der Does is kinderrechter in Rotterdam en kinderombudsman in Amsterdam. Beeld Roos Trommelen
Anne Martien van der Does is kinderrechter in Rotterdam en kinderombudsman in Amsterdam.Beeld Roos Trommelen

Kinderen lopen schade op door de wachttijden in de jeugdzorg. Dat leidt tot schrijnende rechterlijke beslissingen, vertelt rechter en Amsterdams kinderombudsman Anne Martien van der Does.

Marten van de Wier

Rechters in Nederland vinden de situatie in de jeugdzorg ‘onaanvaardbaar’. Ze stuurden een brandbrief naar het kabinet, die woensdag naar buiten kwam. Anne Martien van der Does, kinderombudsman in Amsterdam, herkent de problemen die de Raad voor de Rechtspraak beschrijft. Ze werkt ook eens per maand als kinderrechter in Rotterdam.

Waarom duurt het zo lang voor kinderen de juiste hulp krijgen?

“Verschillende gemeentelijke afdelingen moeten met elkaar samenwerken en met jeugdzorginstellingen. Een buurtteam gaat over het gezin als geheel, een jeugdteam over het kind. Het duurt te lang voor alle partijen het eens zijn over wat er moet gebeuren. Ook de financiële afdeling van de gemeente, die de jeugdhulp betaalt, bemoeit zich ermee.”

Maar deze brief gaat toch over zaken waarbij duidelijk is wat er moet gebeuren? Dat heeft de rechter al beslist.

“Dan nog leeft vaak het idee: ‘Dat kan de rechter wel zeggen, maar wij weten het beter’. Ik zie als kinderrechter dat beslissingen niet worden uitgevoerd. Door plaatsgebrek bij instellingen en door eindeloos gepraat over welke hulp geboden moet worden.

“Een voorbeeld: een kinderrechter wil dat een aanstaande moeder geplaatst wordt in een moeder-kindhuis. Bijvoorbeeld als een moeder in een instelling verblijft, waar ze niet samen met een kind kan wonen. Vervolgens heeft geen enkel moeder-kindhuis plek, of hulpverleners vinden deze moeder niet geschikt voor dit type zorg. Dan moet je als rechter alsnog beslissen tot uithuisplaatsing, want je kunt het pasgeboren kindje niet op straat laten belanden.

“Personeelsgebrek speelt ook een rol. Een psycholoog verdient op de vrije markt veel meer dan in de jeugdzorg. Mensen die hulp voor hun kind zelf kunnen betalen, kunnen die gewoon inkopen. Dat is wrang.”

De rechters schrijven dat een uit huis geplaatst kind soms niet meer terug kan naar de ouders, omdat hulp te laat op gang komt en het kind in de tussentijd gehecht is in een pleeggezin.

“Vaak wordt een kind kortdurend uit huis geplaatst om ouders een adempauze te gunnen, om hun leven op orde te krijgen. Maar als die ouders op de wachtlijst staan voor schuldhulpverlening, en ze vervolgens vanwege schulden hun huis uit moeten, dan werkt dat niet. Het komt voor dat zo’n uithuisplaatsing dan permanent wordt.”

Hoe gaat u daar als rechter mee om?

“Toen ik als kinderrechter begon, zei ik vaak bij een machtiging uithuisplaatsing: ‘Ik ga ervan uit dat die zo kort mogelijk wordt ingezet’. Daar kun je nu niet meer op rekenen. Ik wil de partijen daarom na drie maanden terug zien, om te weten hoe het gaat. In feite bezorg ik de hulpverlening zo nog meer werk.”

Wat moet er veranderen?

“Op dit moment is er al een ‘kindregisseur’, vaak iemand van jeugdbescherming. Die moet een ‘gezinsregisseur’ worden, die de regie heeft over alle problemen bij het gezin. Alle organisaties en gemeenteafdelingen moeten die gezinsregisseur vertrouwen. Ook zijn er hogere salarissen en beter gekwalificeerde mensen nodig. De meest ervaren krachten stromen nu gedesillusioneerd uit.”

Rechters: kinderen lopen ernstige schade op door wachtlijsten

De uithuisplaatsing van kinderen wordt soms definitief door de wachttijden in de jeugdzorg. Het is een van de tragische effecten van de chaos in de jeugdzorg, die rechters noemen in een brandbrief aan het kabinet. Als kinderen in afwachting van hulp te zeer gehecht zijn aan het nieuwe pleeggezin, kunnen ze niet meer worden teruggeplaatst.

Ook kinderen die beschadigd dreigen te raken door een vechtscheiding worden volgens de rechter niet of niet genoeg geholpen, ook als rechters dat wel bepaald hebben. Ook binnen het jeugdstrafrecht zijn problemen door wachttijden, zeggen de rechters.

Lees ook:

Kinderombudsmannen schrijven een brandbrief: ‘De jeugdhulp faalt’

Na stapels aan brandbrieven, rapporten en adviezen is het duidelijk dat de jeugdhulp piept en kraakt. Er is geld nodig, zeggen de gemeenten, maar volgens de kinderombudsmannen van Rotterdam, Den Haag en Amsterdam zijn er ook kosteloze oplossingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden