ANPR-camera's

Kentekencamera’s onterecht ingezet tegen bijstandsfraude

Een camera onder een wegwijzerbord op de A10 met Automatic Number Plate Recognition (ANPR) Beeld Hollandse Hoogte / Marco Okhuizen
Een camera onder een wegwijzerbord op de A10 met Automatic Number Plate Recognition (ANPR)Beeld Hollandse Hoogte / Marco Okhuizen

De gemeente Kampen wilde via ANPR-camera's aantonen dat een inwoner naast zijn uitkering bijkluste als taxichauffeur. Een te ingrijpend middel, aldus de Centrale Raad van Beroep.

Kristel van Teeffelen

De gemeente Kampen heeft politiecamera’s die kentekens kunnen lezen gebruikt om bijstandsfraude op te sporen. Dat mag niet, oordeelt de Centrale Raad van Beroep, de hoogste rechter op dit gebied. De uitspraak spreekt van bewijs dat is verkregen op een “wijze die indruist tegen wat van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht”.

Het gaat om zogeheten Automatic Number Plate Recognition-, oftewel ANPR-camera’s. De apparaten van de politie hangen door het hele land, vooral langs A- en N-wegen. Elke keer als een auto passeert met een kenteken dat wordt gezocht, is er een hit: onder meer plaats, rijrichting, datum en tijdstip worden opgeslagen.

Een ingrijpend opsporingsmiddel

Nadat er bij de gemeente Kampen anonieme tips binnenkwamen dat een inwoner naast zijn uitkering stiekem bijkluste als taxichauffeur, zijn begin 2016 drie maanden lang hits bijgehouden van de auto van de man. Het Openbaar Ministerie in Oost-Nederland gaf daar toestemming voor. Uiteindelijk besloot de gemeente dat de man een kleine 16.800 euro aan ontvangen bijstand moet terugbetalen. De Kampenaar stapte daarop naar de rechter.

Volgens de Centrale Raad van Beroep is er geen wettelijke grondslag om als gemeente ANPR-camera’s in te zetten om bijstandsfraude op te sporen. Het gaat om een ingrijpend opsporingsmiddel omdat een groot deel van iemands persoonlijke leven wordt vastgelegd. Een automobilist is zich misschien wel bewust van de camera’s langs de wegen, maar kan niet voorzien dat die apparaten voor langere tijd worden gebruikt in een onderzoek naar zijn bijstand, aldus de raadsheren.

Pas toen de man in juli 2017 door het OM werd aangemerkt als verdachte, mocht ANPR wel worden gebruikt. Dat strafrechtelijke onderzoek draait ook om fraude, maar staat in principe los van het bestuursrechtelijke onderzoek van de gemeente.

Voldoende ander bewijs

Dat de ANPR-hits uit 2016 niet mogen worden gebruikt als bewijs, betekent niet dat de man het geld mag houden. Er ligt volgens de Centrale Raad voldoende ander bewijs dat de man werkte als taxichauffeur zonder dat te melden. De man zelf stelt dat hij mensen zonder auto - met name Syriërs in een asielzoekerscentrum - soms hielp om spullen heen en weer te brengen of naar doktersafspraken te gaan. Hij zegt daarvoor alleen dieselkosten te vragen.

In een reactie op de uitspraak zegt de gemeente Kampen dat de kentekencamera’s niet standaard worden gebruikt om uitkeringsfraude op te sporen. Dat het in dit geval wel is gebeurd, was na een “zorgvuldige afweging” en in overleg met de officier van justitie. De beslissing van de Centrale Raad die er nu ligt, maakt voor alle partijen duidelijk wanneer tactische opsporingsmiddelen mogen worden ingezet, aldus de gemeente. Het OM in Oost-Nederland zegt inhoudelijk niet te kunnen reageren op de zaak.

Hoewel zijn cliënt het geld moet terugbetalen, ligt er volgens de advocaat van de man uit Kampen nu wel een principiële uitspraak over het gebruik van ANPR-camera’s. “Er is een duidelijke drempel opgeworpen voordat er zo’n zwaar middel mag worden ingezet”, zegt advocaat Van der Kleij. “Zonder die drempel zou iedereen op basis van een anonieme tip aan de gemeente te maken kunnen krijgen met onderzoek via ANPR.”

Lees ook:

Een uitkering gehad? Het Inlichtingenbureau ziet álles

Hoe werkt het Inlichtingenbureau dat gemeenten helpt te controleren of mensen recht hebben op een bijstandsuitkering?

Politie Amsterdam loerde onterecht in data van milieucamera’s

Via de gemeentecamera’s bij de milieuzone in Amsterdam keek de politie of er criminelen de stad inkwamen. Maar bij de privacy werd onvoldoende stilgestaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden