Vijf vragen

Kan er tijdens een griepgolf een lockdown komen? Vijf vragen over het komende griep-seizoen

Demissionair staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) woont het nationale griepprikmoment bij in Gezondheidscentrum Veldhuizen. Beeld ANP
Demissionair staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) woont het nationale griepprikmoment bij in Gezondheidscentrum Veldhuizen.Beeld ANP

De eerste vaccinaties tegen griep zijn gezet. Moeten we ons over dat bekende virus komende winter meer zorgen maken dan voorheen?

Johan van Heerde

Niet vaak was er in aanloop naar de Nationale Griepprikdag, maandag, zoveel aandacht voor griep. Het bekende influenzavirus boezemt meer angst in dan andere jaren, lijkt het. Menno de Jong, hoogleraar virologie en lid van het Outbreak Management Team liet zich dit weekend tegen EenVandaag ontvallen dat er straks maatregelen nodig kunnen zijn om ziekenhuizen te ontlasten en kwetsbare groepen te beschermen. Hoe serieus is de dreiging? Vijf vragen en antwoorden over het komende griepseizoen.

Moeten we bang zijn voor de griep?

“In de regel wordt een mild griepseizoen gevolgd door een duidelijker aanwezig griepseizoen”, zegt hoogleraar infectiepreventie Andreas Voss (Radboud Universiteit). Hij constateert dat er afgelopen winter vrijwel geen griep was en dat de kans dus aanzienlijk is dat er het komende seizoen meer griepgevallen komen. Zeker nu veel mensen, anders dan vorig jaar, kunnen gaan en staan waar ze willen.

Maar dan komt ook direct het verlossende woord van Voss. “De gewone burger op straat moet zich niet meer zorgen maken dan anders en niet banger zijn voor griep.” Er zijn volgens Voss geen tekenen dat er een heel venijnige variant van het griepvirus (een virulente stam) op ons afkomt.

Wel adviseert Voss om echt de griepprik te nemen als je voor zo’n inenting in aanmerking komt. Zo’n vier miljoen Nederlanders krijgen deze maanden een uitnodiging voor een griepprik, zoals ouderen, kwetsbaren en mensen die werken in de zorg.

Komt er een lockdown tijdens een griepgolf, en kan dat eigenlijk zomaar?

Hoogleraar Voss, lid van het OMT, stelt het kort maar krachtig: “Ook een bovengemiddeld griepjaar zal niet direct leiden tot lockdownmaatregelen”, zegt hij.

Ziekenhuisbestuurder Ernst Kuipers (Erasmusmc), die als voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg de bedbezetting in de Nederlandse ziekenhuizen scherp in de gaten houdt, denkt er net zo over. “Griep was er altijd en de anderhalve meter komt niet terug om griep tegen te gaan”, laat Kuipers weten via zijn woordvoerder.

Er breekt wel een spannende periode aan, erkennen Voss en Kuipers. Op dit moment hebben intensive cares nauwelijks capaciteit over, en dat bij een niveau van nul grieppatiënten. Als dat aantal serieus gaat oplopen kan dat tot problemen en afgeschaalde zorg leiden. “Er komt waarschijnlijk een gewoon griepjaar en dat zullen we in de ziekenhuizen gaan voelen”, zegt Voss.

Mocht het kabinet in het kader van een dreigende griepepidemie toch een lockdown willen afkondigen, dan kan dat niet zomaar, zegt Martin Buijsen. Hij is hoogleraar gezondheidsrecht. “Als er grondrechten in het geding zijn, zoals de lichamelijke integriteit of eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, is voor zo’n maatregel een wettelijke basis nodig”, zegt Buijsen.

Het kabinet kan het ook afdoen met een advies, bijvoorbeeld om tijdelijk anderhalve meter aan te houden. “Toen de coronapandemie vorig jaar losbarstte, kwam het kabinet juridisch gezien ook met adviezen, zoals het thuiswerken of het houden van afstand. Het staat ze vrij dat weer te doen.”

Gaan we mensen testen op griep, zoals bij corona?

Er is nog heel weinig griep in Nederland, meldt het RIVM op zijn site. Het niveau ligt nu nog veel lager dan andere jaren voor corona, blijkt op basis van gegevens van huisartsen.

Kanttekening bij die cijfers: de zorg die huisartsen leveren, is veranderd door de corona-pandemie, aldus het RIVM. Hierdoor kunnen de cijfers een vertekend beeld geven.

De GGD in Amsterdam bereidt het testen van mensen op het influenzavirus, gelijktijdig met een coronatest, alvast voor, werd afgelopen weekend bekend. De GGD in de hoofdstad laat weten nog geen concrete vraag te hebben gehad om op griep te testen, maar wil een mogelijk verzoek voor zijn. Het idee: mensen die normaal de huisarts belden vanwege griepklachten, laten zich nu vaak door de GGD testen op corona waardoor de huisarts diegene niet spreekt, en klachten dus ook niet meldt. Door op zowel corona als griep te testen kan de verspreiding van griep toch goed in te gaten worden gehouden.

Helpt het om kinderen ook te vaccineren tegen griep?

Maandag wakkerde dagblad De Telegraaf deze discussie aan door op de voorpagina ‘griepprik voor alle kinderen’ te koppen. De krant citeerde twee deskundigen die de voordelen van kindervaccinaties opsomden.

Die voordelen zijn er inderdaad. De commissie Vaccinaties van de Gezondheidsraad schreef vorige maand in een herzien advies dat vaccinatie van kinderen tegen griep effectiever lijkt dan vaccinatie van volwassenen. Ook voor de maatschappij kan zo’n vaccinatie (financieel) interessant zijn door de indirecte bescherming van kwetsbaren in de samenleving.

Toch concludeerde de Gezondheidsraad om vaccinatie tegen griep niet aan te bieden bij gezonde kinderen. Belangrijkste motivatie voor dit negatieve advies is dat de te verwachten gezondheidswinst van vaccinatie bij kinderen niet bij die kinderen zelf ligt, maar bij andere groepen. Het kabinet volgt vooralsnog de lijn van de raad.

Kan ik maatregelen nemen om te voorkomen dat ik griep krijg, of verspreid?

Ja! Dat zegt Voss, expert op het gebied van infectiepreventie. Hij noemt corona in die zin een goede les, want het houden van een beetje afstand, goede hygiëne en het niet lukraak omarmen en omhelzen van mensen helpt tegen de verspreiding van griep. Ook ziekenhuisbestuurder Kuipers hamert op wat gratis hulp. “Neem hygiënemaatregelen in acht en werk thuis bij ziekte. Dat helpt”, zegt hij.

Lees ook:

Moeten we ons zorgen maken over de mutatiekracht van het coronavirus? Een college virologie in vijf hoofdstukken

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden