Rechtszaak

Kan de van mishandeling verdachte vader uit Ruinerwold strafvervolging ontlopen?

Leden van de rechtbank bezochten eind oktober vorig jaar de afgesloten ruimtes in de boerderij in Ruinerwold waar Gerrit Jan Van D. met vijf van zijn kinderen twee weken daarvoor werden aangetroffen.Beeld ANP

Belangrijke vragen in de zaak-Ruinerwold worden in hoeverre er sprake was van kindermishandeling en of de verdachte vader strafvervolging kan ontlopen vanwege zijn hersenbloeding.

Kan Gerrit-Jan van D., de hoofdverdachte in de zaak -Ruinerwold, strafvervolging ontlopen? Die vraag dringt zich op nu Van D. deze week niet verscheen voor de rechtbank in Assen, waar hij terechtstaat. Sinds zijn arrestatie op 17 oktober wordt hij behandeld in het penitentiair ziekenhuis in Scheveningen vanwege de gevolgen van een hersenbloeding die hij kreeg in 2016.

Door die hersenbloeding zou ­Van D. een ernstige stoornis in zijn spraakvermogen hebben. Volgens de wet moet een verdachte de strekking van de rechtsgang kunnen begrijpen en in staat zijn om zijn eigen belangen te behartigen. “Maar het ontlopen van strafvervolging om die reden, daar is de Nederlandse wet heel streng in”, zegt Hjalmar van Marle, emeritus hoogleraar forensische psychiatrie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en oud-directeur van het Pieter Baan Centrum (PBC).

Van D. woonde met de jongste zes van zijn negen kinderen in het geheim al een jaar of zes in een boerderij in het buitengebied van het Drentse Ruinerwold. Zij leefden daar in volledige afzondering. Van D. zou, tot de ontdekking van het gezin in oktober volgens het Openbaar Ministerie (OM) geen medische hulp hebben gehad na zijn hersenbloeding en verzorgd zijn door zijn kinderen.

Mishandeling op basis van religieus besef

Vader Gerrit-Jan zag zichzelf als uitverkorene, als leider van zijn eigen religie. Hij zag de buitenwereld als slecht en prentte zijn kinderen voortdurend in dat er ‘slechte geesten’ in hun lichaam zouden komen als ze naar buiten zouden gaan. Onder die psychische dwang durfden de kinderen dat ook niet, stelt het OM. Ook strafte en mishandelde Van B. zijn kinderen geregeld of liet hij hen elkaar straffen, en heeft hij twee van zijn oudere kinderen seksueel misbruikt, stelt het OM.

“Je kinderen mishandelen op basis van een religieus besef is iets wat we ons moeilijk voor kunnen stellen”, zegt Van Marle, die nog altijd actief is als gerechtelijk deskundige. “Dat is moeilijk te rijmen met godsbesef, humaniteit en altruïsme. Hoe dat is gegaan zal een gedegen onderzoek door deskundigen moeten uitwijzen. Dat de kinderen ook elkaar moesten straffen, al dan niet moreel gedwongen, maakt het nog weer ingewikkelder.”

De rechtbank wil dat Van D. voor het proces verder kan gaan eerst neurologisch en neuropsychologisch wordt onderzocht en voor observatie naar het PBC gaat. “Naast de storing in zijn spraakvermogen is ook de vraag in hoeverre hij nog in staat is om te begrijpen, dat is een ander hersengebied. Een neuroloog zal dat in kaart moeten brengen, onder meer via hersenscans. En misschien dat je met bepaalde behandelingen ook nog wat zou kunnen verbeteren”, zegt Van Marle.

Daarna zal Van D. geobserveerd worden in het Pieter Baan Centrum. “Voor deze zaak zijn veel verschillende deskundigen nodig, zoals neurologen, neuropsychiaters, logopedisten en theologen die onderling met elkaar moeten kunnen overleggen. Die zijn daarin thuis”, zegt Van Marle.

Elke dag dezelfde symptomen veinzen

Dat Van D. zijn psychiaters een rad voor ogen kan draaien door zich zieker voor te doen dan hij is om te proberen strafvervolging te ontlopen, is een mogelijkheid waarmee zeker rekening wordt gehouden, zegt de forensisch psychiater. “Het is heel moeilijk voor mensen met een persoonlijkheidsstoornis om elke dag opnieuw weer dezelfde symptomen op dezelfde manier te veinzen. Ik kan me voorstellen dat dat voor iemand met een hersenbloeding en de restverschijnselen nog moeilijker is.”

Ook zullen de religieuze opvoedingsprincipes binnen het gezin worden onderzocht. “Er is zoiets als vrijheid van godsdienstbeleving en vrijheid van het opvoeden van kinderen. Maar dat heeft z’n grens”, zegt Van Marle. “Bij kindermishandeling krijg je vaak te maken met ernstig gewonden, dode baby’s, of sigarettenpeuken die op het lichaam zijn uitgedrukt. Daar lijkt hier, voor zover nu bekend, niet direct sprake van. Dus het is nog best een moeilijke zaak, omdat het nog niet zo duidelijk kindermishandeling is.”

Lees ook:

De vader is de grote afwezige op de eerste zittingsdag in de zaak-Ruinerwold

In Assen is het proces tegen de twee verdachten in de zaak rond het kluizenaarsgezin in Ruinerwold begonnen. Hoofdverdachte vader Gerrit-Jan van D. was niet op de zitting.

Vader Ruinerwold hield ‘het kwaad’ buiten de deur

Nu de blogs en sociale media van vader Gerrit Jan van D. zijn opgedoken, is er meer bekend over wat hem dreef. Wat zegt zijn denkwereld over de kluizenaarsfamilie in Ruinerwold?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden