Gasvoorraad

Kabinet verhoogt per direct energieproductie kolencentrales om gas te sparen

De Eemshavencentrale.  Beeld Kees van de Veen
De Eemshavencentrale.Beeld Kees van de Veen

De drie kolencentrales in Nederland gaan direct weer volop draaien om elektriciteit op te wekken. Burgers moeten sneller en meer energie gaan besparen.

Esther Lammers

Het kabinet heeft hiertoe - net als Duitsland afgelopen weekend - besloten. Doel is ervoor te zorgen dat er tijdens komende winter voldoende gasopslag voor de verwarming van huishoudens beschikbaar is.

De kolencentrales gaan tijdelijk de rol van de gascentrales overnemen om elektriciteit op te wekken. Daardoor komt er meer aardgas beschikbaar waarmee de totale Nederlandse gasopslag kan worden gevuld. Met aardgas worden huishoudens in de koude maanden warm gestookt. De opslagvelden zijn momenteel voor 47 tot 55 procent gevuld, en dat moet minimaal naar 80 procent. Minister Rob Jetten van klimaat en energie wil de opslag liefst nog verder te vergroten, vooral omdat de buurlanden nu in grote problemen zitten..

Nederland heeft nog drie kolencentrales in gebruik, maar die moeten in 2030 sluiten omdat ze te CO2 en andere schadelijke stoffen uitstoten. De productie is daarom de afgelopen jaren al teruggebracht tot maximaal 35 procent van de capaciteit. Dat percentage mag nu tijdelijk van het kabinet omhoog . Wel zegt Jetten dat de regering blijft vasthouden aan volledige sluiting van de kolencentrales. In het coalitieakkoord hebben VVD, D66, CDA en ChristenUnie volop ingezet op duurzame energie. Daar zijn miljarden extra voor beschikbaar gemaakt.

Gronings gas

Staatssecretaris Vijlbrief van mijnbouw kondigde verder aan door te gaan met het sluiten van van de Groningse gasvelden. Volgens Vijlbrief is doorgaan met gaswinning gewoon niet veilig voor Groningers, én het kabinet wil de afspraken nakomen. Wel blijven alle gasvelden op waakvlamniveau, het niveau dat strikt nodig is om de velden in nood weer aan te zetten, zei de bewindsman. “De Groningers hebben er denk ik wel begrip voor dat we in deze situatie de velden op de waakvlam houden.”

Vorige week liet de bewindsman al weten dat er alleen in een extreme situatie nog zal worden besloten meer gas uit Groningen te winnen. Zo’n extreme situatie ontstaat bijvoorbeeld als in Nederland of in buurlanden (zoals Duitsland) de energievoorziening van zieken- en verzorgingshuizen in het nauw komt. Daar is nu nog geen sprake van, aldus Vijlbrief. Bovendien heeft ook Duitsland de plicht eerst alle andere opties te hebben benut, voordat het Gronings gas weer naar boven wordt gehaald.

De Duitse regering kondigde dit weekend al aan om de kolencentrales weer op volle capaciteit te laten draaien en enkele gesloten kolencentrales weer tijdelijk in gebruik te stellen. Bovendien moet de industrie versneld minder gas gaan gebruiken, zodat er meer overblijft voor het verwarmen van huishoudens. Dit besluit komt in reactie op Rusland die de gaslevering aan Europa terugdraait vanwege diens steun aan Oekraïne. Het Russische staatsbedrijf Gazprom verminderde de afgelopen dagen de gasstroom aan Duitsland al fors via de Nord Stream 1 Baltic Sea-pijpleiding.

Maximale productie

Het kabinet heeft per direct de speciale wet buiten werking gesteld tot 2024 die de productiebeperking van kolencentrales regelde, zodat ze direct meer kunnen gaan produceren. Maar dat gaat het kabinet volgens Jetten nu regelen.

Coalitiepartijen CDA en VVD drongen vorige maand al aan op een noodwet, zodat Nederland zich kan voorbereiden op het volledig stoppen van gaslevering door Rusland. “Nood breekt wet”, vonden deze partijen. Volgens CDA-kamerlid Henri Bontenbal zou de productie van de kolencentrales weer omlaag kunnen “zodra de gasvoorraden weer voldoende zijn gevuld”. D66 voelde hier toen niets voor, omdat de situatie nog niet nijpend genoeg was.

Oppositiepartijen PVV, JA21 en de Groep Van Haga vonden het ‘bizar’ dat het kabinet niet tot noodwetgeving besloot, maar GroenLinks stelde dat het kabinet beter op extra energiebesparing kan inzetten. Dat gaat het kabinet nu ook doen, omdat er nu ook meer CO2-uitstoot komt.

Zowel huishoudens als bedrijven moeten snel nog meer energie gaan besparen, benadrukte Jetten. Bedrijven kunnen komende tijd bij het kabinet voorstellen indienen om gas te besparen, zodat ze snel van het gas afkunnen. Om hiermee te helpen, wil het kabinet hier geld voor beschikbaar stellen. Er was ruim 1,5 miljard euro beschikbaar om de kolencentrales sneller hun productie te laten beperken. Dat geld wil Jetten nu deels voor die bedrijven inzetten.

Directeur André Bosman van Uniper, het bedrijf achter één van de kolencentrales op de Maasvlakte, zag toen nog wel praktische bezwaren aan het opvoeren van de productie. “We moeten dan ook meer kolen gaan inkopen en die worden ook duurder. En er zullen mijnen heropend moeten worden om die kolen te winnen.”

Steenkool maakt een comeback

Het afknijpen van de gastoevoer door Russische leveranciers zorgt voor een comeback van steenkool, niet alleen in Nederland, maar ook in andere Europese landen.

De Duitse regering kondigde zondag al aan dat kolencentrales een deel van het gat moeten vullen dat is gevallen doordat het land nog maar 40 procent van zijn oorspronkelijke hoeveelheid Russisch gas geleverd krijgt. De maatregel wordt genomen in aanvulling op het vergroten van de gasvoorraden in het land. Inmiddels heeft de Duitse regering eraan toegevoegd dat zij wel vasthoudt aan het streven om steenkool geheel uit te faseren als energiebron in 2030.

Groot-Brittannië wil enkele kolencentrales die later dit jaar stilgelegd zouden worden, openhouden om komende winter zeker te zijn van voldoende stroom. Russisch gas dekt slechts 4 procent van het Britse gasgebruik, maar de maatregel is vooral bedoeld om het effect van de sterk gestegen gasprijzen te dempen, aldus de Britse regering.

In Oostenrijk heeft de regering besloten om een energiecentrale die nu nog op gas draait om te laten bouwen voor steenkool, mocht de energieproductie in de problemen komen. Oostenrijk heeft te horen gekregen dat leveranties van Russisch gas gehalveerd worden.

In Italië valt waarschijnlijk maandag de beslissing om de elektriciteitsproductie in kolencentrales op te voeren en zo het tekort aan gas op te vangen. Net als alle andere landen is Italië druk op zoek naar niet-Russische gasleveranciers om energietekorten te voorkomen. Mogelijk wordt vandaag ook in Rome besloten om gas voor industriële gebruikers op de bon te doen; bepaalde industrietakken zouden dan nog beperkte hoeveelheden krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden