Levensbeëindiging

Juridische euthanasiestrijd beslecht: nieuwe richtlijn voor artsen

Het OM en de euthanasiecommissies waren het oneens over de uitleg van een belangrijke uitspraak van de rechter.  Beeld Suzan Hijink
Het OM en de euthanasiecommissies waren het oneens over de uitleg van een belangrijke uitspraak van de rechter.Beeld Suzan Hijink

Het OM en de commissies die euthanasie beoordelen, gaven een andere uitleg aan een uitspraak van de rechter. Dat zorgde voor onduidelijkheid bij artsen over de euthanasieregels. Het conflict is voorlopig opgelost.

Marten van de Wier

De gezamenlijke euthanasiecommissies van Nederland hebben hun ‘euthanasiecode’ opnieuw aangepast. Ze komen tegemoet aan het Openbaar Ministerie. Het OM en de commissies verschilden van mening over de vraag hoeveel vrijheid een arts heeft bij het uitleggen van een euthanasieverzoek op papier. De relatie met het OM is nu ‘genormaliseerd’, zo zegt Jeroen Recourt, landelijk voorzitter van de euthanasiecommissies.

De euthanasiecode is een belangrijke richtsnoer. Als artsen zich eraan houden, bestempelt de euthanasiecommissie hun handelen als zorgvuldig, en lopen ze geen risico op strafrechtelijke vervolging. Onenigheid over die code zorgt voor onzekerheid bij artsen.

Strijd begon na rechtszaak tegen verpleeghuisarts

Het conflict ontstond nadat een verpleeghuisarts die vervolgd werd vanwege euthanasie op een diepdemente patiënte gelijk had gekregen van de rechter. De RTE (Regionale Toetsingscommissies Euthanasie) pasten in 2020 de euthanasiecode aan op basis van het arrest van de Hoge Raad.

Volgens de code uit 2020 mag een arts de tekst van een euthanasieverzoek op papier zelf interpreteren. Ook kwam in de code dat de arts een patiënt die geen eigen wil meer kan vormen (bijvoorbeeld vanwege dementie) bij de uitvoering van de euthanasie niet hoeft te vragen of hij of zij nog steeds dood wil.

Kritiek OM: dit is een verruiming van de mogelijkheden voor euthanasie

De OM-top legt de rechterlijke uitspraak anders uit, zo berichtte Trouw vorig jaar. Volgens OM-topman Rinus Otte verruimden de euthanasiecommissies ten onrechte de euthanasiemogelijkheden. Volgens het OM ging de uitspraak alleen over vergevorderde dementie, en maakten de RTE die ook van toepassing op andere groepen wilsonbekwamen, zoals mensen met ernstig letsel na een verkeersongeval.

Over dat laatste punt blijven OM en RTE van mening verschillen. Volgens Recourt is de vrees van het OM dat er andere groepen in aanmerking komen vooral ‘theoretisch’, en zal het in de praktijk alleen om patiënten met vergevorderde dementie gaan.

‘De euthanasiecode is verduidelijkt’

Op andere punten is de tekst van de euthanasiecode verduidelijkt, zo zegt Recourt. Er staat nog steeds dat een arts de wilsverklaring mag interpreteren, maar daaraan is toegevoegd dat ‘wezenlijke’ tekstuele onduidelijkheden euthanasie in de weg kunnen staan.

Verder is toegevoegd dat de arts zich moet inspannen om met de patiënt te communiceren over de uitvoering de euthanasie, ook als de patiënt wilsonbekwaam is. Zo staat het ook in een andere belangrijke euthanasierichtlijn: die van artsenfederatie KNMG. De artsenfederatie deelde de kritiek van het OM op de euthanasiecode van de RTE.

Helemaal helder voor artsen wordt het niet, want op drie punten blijft de RTE-code afwijken van de KNMG-richtlijn. De federatie raadt artsen aan de strengere richtlijn te volgen, die bepalend is bij een eventuele tuchtzaak.

Het OM zegt dat in de nieuwe code ‘een aantal onvolledigheden is hersteld’. “De resterende verschillen zijn niet onbelangrijk, maar dat de verschillende organisaties elkaar in de meeste opzichten zo dicht genaderd zijn is winst.”

Lees ook:

Conflict tussen OM en euthanasiecommissies: wie bepaalt de regels?

Moeten kwetsbare mensen door de rechter beschermd worden tegen euthanasie? Het OM verzette zich vorig jaar fel tegen de manier waarop het strafrecht door de euthanasiecommissies op afstand wordt gezet, zo bleek uit brieven die Trouw heeft ingezien.

De euthanasiecode geeft artsen meer vrijheid, maar ook extra druk

De wijzigingen in de euthanasiecode van 2020 geven artsen een grote professionele rol, maar maakt het ook lastiger voor artsen met bezwaren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden