InterviewHulp bij zelfdoding

Jos van Wijk, verdacht van hulp bij zelfdoding: ‘We schuren langs de rand, maar houden ons aan de wet’

Jos van Wijk, voorzitter van Coöperatie Laatste Wil, wordt verdacht van betrokkenheid bij hulp bij zelfdoding. Beeld Bram Petraeus
Jos van Wijk, voorzitter van Coöperatie Laatste Wil, wordt verdacht van betrokkenheid bij hulp bij zelfdoding.Beeld Bram Petraeus

Het is ‘te gek voor woorden’ dat hulp bij zelfdoding verboden is, vindt Jos van Wijk, voorzitter van Coöperatie Laatste Wil. Zelf is hij altijd binnen de grenzen van de wet gebleven, stelt hij.

Marten van de Wier

Het was een rare ervaring, zegt Jos van Wijk (73). “Ik was op vakantie op Ameland, en werd gebeld door de politie: ‘We staan in uw woning.’” In zijn woonkamer in Apeldoorn liepen op dat moment veertien rechercheurs en agenten rond. Ze namen computers, USB-sticks en een kluis met zelfdodingspoeder mee.

De dag daarop, vorige week woensdag, meldde Van Wijk zich bij de politie. Hij werd verhoord, zat twee dagen en een nacht vast. Justitie verdenkt hem van deelname aan een criminele organisatie, met het plegen of beramen van hulp bij zelfdoding als doel.

Coöperatie Laatste Wil zet zich in voor een levenseinde in eigen regie. Dat is nu volgens Van Wijk niet goed mogelijk. De als humaan te boek staande zelfdodingsmethoden zijn volgens hem voor ouderen niet makkelijk uit te voeren. “En als ze hulp krijgen, is dat strafbaar. Onze coöperatie wil de wet veranderen door langs de randen te schuren. Maar we werken altijd binnen de grenzen van de wet.”

Dat ‘langs de rand schuren’ probeerde de coöperatie in 2018 met middel X, een zelfdodingspoeder. Laatste Wil wilde inkoopgroepen oprichten, maar zag daarvan af toen het OM dreigde met vervolging. Gespreksleiders van de coöperatie deelden tot voor kort wel de naam van het poeder tijdens huiskamerbijeenkomsten, evenals de gegevens van een ‘stuk of tien’ leveranciers in binnen- en buitenland.

Waarom bent u met die huiskamerbijeenkomsten gestopt?

“Mensen moeten ieder voor zich bestellen en wat ze niet nodig hebben naar de milieustraat brengen. We hoorden dat deelnemers buiten de bijeenkomsten toch het middel met elkaar deelden. ‘We hebben nu toch elkaars nummer, bestel jij nu voor ons allemaal.’ Maar wie dat doet, is strafbaar.”

U hebt eerder de samenwerking met vier gespreksleiders beëindigd. Waarom?

“Dat is een jaar of drie jaar geleden. Uit wat ze zeiden, bleek dat zij het niet eens waren met ons uitgangspunt om binnen de regels van de wet te blijven. Zij zaten er erg liberaal in. Maar we hadden geen aanwijzingen dat ze het middel zelf verspreidden.”

Zijn er nog steeds gespreksleiders met te liberale ideeën?

“Dat weet ik niet goed. De komende tijd willen we met onze zestig gespreksleiders een-op-een praten, en ik wil dat ze ook een verklaring ondertekenen. Daarin moet onder meer staan dat ze niet gedeald hebben, dat niet zullen doen, en vinden dat dat niet mag.”

Twijfelt u daar nu dan aan?

“Nee. Maar ik wil zekerheid hebben. Het is geen twijfelen, dan lijkt het of ik mensen verdenk.”

U had thuis een kluis met middel X, die door de politie in beslag is genomen. Ging dat om grammen, of kilo’s?

“Dat kan een kilo zijn, misschien wel meer. Ik test zelf leveranciers voor onze leden. Ik wil weten: als ik in – ik noem maar wat – Oekraïne bestel, krijg ik het dan in huis? Ik wil kunnen vertellen: dit zijn de mogelijkheden, hier kun je kijken op internet.

“Ik denk overigens dat ik het middel nog wel terugkrijg: het is legaal. Mocht het ooit toegestaan worden het te verspreiden, dan wil ik het beschikbaar stellen aan onze leden.”

Voelt u zich verantwoordelijk voor het overlijden van mensen aan middel X, die met psychische zorg misschien geholpen hadden kunnen worden?

“Ik denk niet dat dat gebeurt. Psychiatrisch patiënten zitten in een context van hulpverleners, van vrienden, van familie. Als dat systeem niet in staat is om hen tegen te houden, dan vinden ze altijd wel een weg.”

Waarom verwijst Laatste Wil niet door naar 113 Zelfmoordpreventie, of de geestelijke gezondheidszorg?

“Dat is niet aan ons. Als mensen twijfelen, of dat type hulp willen zoeken, komen ze niet bij ons terecht. Voor mij zijn dat twee aparte werelden: de hoek van de suïcides en die van het zelfgekozen levenseinde. Driekwart van onze leden is boven de 65. Het gaat ons om die grote groep ouderen die hun levenseinde in eigen regie willen houden.”

Ziet het OM Laatste Wil als criminele organisatie?

Het OM probeert Jos van Wijk te koppelen aan ‘een handvol’ gevallen van levensbeëindiging verspreid over het land, waarbij een middel is geleverd en waarbij Coöperatie Laatste Wil betrokken zou zijn. Dat stelt althans Van Wijks advocaat op basis van de verhoren. Van Wijk zelf was volgens hem niet bij die casussen betrokken.

Het OM wil daar niet op reageren, en meldt slechts dat ook de rol van de coöperatie onderwerp is van onderzoek. Of Laatste Wil een criminele organisatie zou zijn, daarover doet het OM geen uitspraak. Met welke anderen Van Wijk zou hebben gehandeld, en of zij actief zijn bij de coöperatie, kan of wil het OM niet zeggen in het belang van het onderzoek.

Er loopt ook een tweede zaak: Eindhovenaar Alex S. werd in augustus aangehouden. Hij zou aan honderden mensen zelfmoordpoeder hebben verkocht. S. is volgens justitie lid van Laatste Wil. Van Wijk stelt dat hij S. niet persoonlijk kent, en niet wist dat hij lid was. Wel was S. een van de leveranciers naar wie de coöperatie doorverwees.

Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij de crisislijn van 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0900-0113 voor een gesprek. Je kunt ook chatten op 113.nl.

Lees ook:

Coöperatie Laatste Wil is synoniem voor zelfdodingspoeder

Wat doet Laatste Wil, en welke kritiek is daarop? Vijf vragen naar aanleiding van het onderzoek van justitie naar Jos van Wijk.

Kees Kentie (87) ‘Als er een pil van Drion op mijn nachtkastje lag, nam ik 'm meteen’

Waarom zien sommige ouderen hun leven als voltooid, en welke rol heeft de maatschappij? Trouw ging in een serie op zoek naar het antwoord, en sprak onder andere met Hagenaar Kees Kentie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden