Misdaad

Jongeren met messen, is het probleem echt zo groot?

Beeld Suzan Hijink

Harde cijfers over jeugd en messenbezit ontbreken. Toch moeten we signalen serieus nemen dat jongeren wapenbezit normaal gaan vinden.

Berichten over jongeren die met messen zwaaien, buitelen de laatste tijd over elkaar heen. Is het echt zo erg gesteld met de jeugd? Een zoektocht naar feiten. 

De afgelopen twee jaar is er sprake van een verdubbeling van het aantal incidenten waarbij jongeren met messen betrokken zijn, meldde de nieuwe hoofdofficier van justitie in Den Haag donderdag op Omroep West.

Navraag bij het Openbaar Ministerie (OM) leert dat die opmerking niet gebaseerd is op harde cijfers. Het gaat om een ruwe schatting die het OM van de politie kreeg. Dat is bij meer berichtgeving het geval. Zo zei Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam, begin deze week tegen media dat er ‘sprake lijkt van een wapenwedloop’ onder jongeren. Het lijkt zo, het is nog niet vastgesteld. 

Het ontbreken van precieze cijfers heeft te maken met de manier van registreren bij de politie, zegt de woordvoerder namens de korpsleiding. Bij een straatroof kan best een mes tevoorschijn zijn gehaald, maar dat komt niet als messenincident in het systeem. Wil de politie erachter komen of het aantal incidenten toeneemt, dan moet dat handmatig worden geteld. “We zijn nu bezig om te kijken of we dat voor de grote steden kunnen doen, maar ik kan nog niet toezeggen of daar wat uitkomt”, aldus de woordvoerder. 

Verwond

Halt, waar jongeren terecht kunnen komen als ze voor de eerste keer in aanraking komen met politie en justitie, registreert zaken die te maken hebben met illegaal wapenbezit wel. Die draaien niet alleen om messen, maar om alle soorten wapens. Halt ziet inderdaad een stijging. In 2019 ging het om 395 zaken, het jaar ervoor stond de teller nog op 334. Het gaat hierbij om wapenbezit, niet om gebruik. Gebruiken de jongeren de wapens, dan is de zaak te ernstig voor afhandeling door Halt. 

Ook het WODC buigt zich over jeugdcriminaliteit. Het onderzoeksinstituut van het ministerie van justitie en veiligheid vraagt jongeren eens in de vijf jaar of ze in de afgelopen twaalf maanden weleens een wapen bij zich hadden. Het laatste onderzoek dateert uit 2015. Volgend jaar worden nieuwe gegevens verwacht. 

Toch is het interessant om te zien over welke percentages het eigenlijk gaat. In 2015 gaf 2,6 procent van de 12- tot 18-jarigen aan dat ze weleens een wapen bij zich droegen om zichzelf te verdedigen, een daling ten opzicht van de tien jaar ervoor. Bij de groep 18- tot 23-jarigen was dat 3,4 procent. Op de vraag of ze in de twaalf maanden daarvoor iemand met een wapen hebben verwond, zei bij de jongste groep 0,7 procent ‘ja’. 

Opvoeding

Hoewel nog moet blijken hoe het er nu voorstaat, is het goed te beseffen dat het om een kleine groep jongeren gaat die het dragen van messen normaal vindt, zegt Frank Weerman. Hij is hoogleraar jeugdcriminaliteit aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. “Het is echt niet zo dat het met de hele jeugd de verkeerde kant op gaat. In al die mediaberichtgeving zie je dat nog weleens over het hoofd. Dan wordt er gemeld dat er bij controle van kluisjes op school wapens zijn gevonden. Wat er dan niet bij staat is dat er in een of twee kluisjes iets is gevonden en in honderden niets.”

Dat het waarschijnlijk om een kleine groep gaat, betekent niet dat er geen probleem is, zegt Weerman. Wat hem betreft nemen we de signalen van politie, jongerenwerkers, scholen en gemeenten over normalisering van wapenbezit serieus. “Niet dat ik vind dat we halsoverkop allerlei vergaande maatregelen moeten nemen. Daarvoor moet je eerst beter weten wat er aan de hand is en onder welke groep jongeren dit speelt.” 

De hoogleraar ziet niet zoveel in een messenverbod of hogere boetes. Hij gelooft eerder in maatregelen die te maken hebben met het versterken van de jeugdzorg en het investeren in goede jeugdwerkers. Want het ligt voor de hand dat het om een groep jongeren gaat bij wie ook andere problemen spelen. “Als een vijftienjarige om drie uur ’s nachts op straat wordt betrapt met een wapen, dan moet er wel meer aan de hand zijn. Zoals betrokkenheid bij criminaliteit of ouders die de opvoeding niet aankunnen.”

Meer dan vroeger? 

Messenbezit onder jongeren stond eerder in de schijnwerpers. Zo bevroeg de Universiteit Groningen begin jaren negentig jongeren in het uitgaanspubliek in Groningen. Een op de vijf zei thuis een stiletto, vlindermes, dolkmes of boksbeugel te hebben. Tien procent nam ook weleens een wapen mee bij het uitgaan om zich veiliger te voelen.

Volgens hoogleraar jeugdcriminaliteit Frank Weerman was er in de jaren negentig sprake van een piek in de jeugdcriminaliteit. De problemen namen vanaf 2007 sterk af. “Dat geldt niet alleen voor Nederland, ook voor andere Europese landen. Een verklaring die je daarvoor vaak hoort is de opkomst van internet en sociale media. Jongeren zitten daardoor meer thuis en hangen minder op straat rond. Nu er signalen zijn dat de jeugdcriminaliteit weer toeneemt, zie je mogelijk de keerzijde van dat internetgebruik: jongeren die via video’s en foto’s de indruk krijgen dat wapenbezit normaal is.” 

Lees ook 

Politie in grote steden vreest geweld door drillmuziek

In grote steden neemt de politie maatregelen om door rapmuziek geïnspireerd geweld te voorkomen

Heeft uw kind een mes? 2500 euro boete, zegt Aboutaleb. Is dat wel eerlijk?

De burgemeester van Rotterdam wil met de maatregel het aantal incidenten met jongeren en messen een halt toeroepen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden