Na corona

Jongeren leden flink onder de lockdowns. Hoogleraar Arne Popma waarschuwt voor een ‘mentale pandemie’

null Beeld ANP
Beeld ANP

Lang niet alle jongeren zullen zich psychisch volledig herstellen na de lockdowns, verwacht Arne Popma.

Jeroen den Blijker

Hij houdt zijn hart vast, zegt Arne Popma, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie van Amsterdam UMC. “Na de viruspandemie, wacht ons een mentale pandemie”, waarschuwt hij. Vooral kinderen en jongvolwassen zullen daarbij hulp nodig hebben, verwacht Popma, omdat hun cognitieve maar ook sociale ontwikkeling meermalen is gefrustreerd door allerlei coronabeperkingen van de afgelopen twee jaar.

“Veel mentale problemen starten rond het 18de levensjaar. En driekwart van de psychische problemen ontwikkelt zich vóór het 25ste”, zegt Popma. “Dat kan dus een enorm effect hebben op een heleboel dingen, zoals op de vraag ‘school wel of niet afmaken’, ‘werk wel of niet oppakken’, maar ook het aangaan van sociale en romantische relaties. Het heeft zelfs ook invloed op de vraag hoeveel gezonde levensjaren je voor je hebt, zo blijkt uit onderzoek.”

Dus toen over het eerste coronajaar uiteindelijk anderhalf keer zoveel kinderen als in gewone tijden mentale klachten (angst, somberheid, eenzaamheid, stress, eenzaamheid) rapporteerden, wist hij wel waar dat op uit gaat draaien. “Het waren klachten in die mate, dat ik zeg: daar is is hulp voor nodig.” Uiteindelijk betrof het 6 procent van kinderen tot 18 jaar. “Dat valt op het totaal misschien wel mee, heel veel jongeren doen het gelukkig dus ook goed, maar als je je bedenkt dat de ggz nu al overbelast is, is en blijft dat een fiks probleem. Een deel van de kinderen zal blijvend last houden.”

Parallellen

De totale schade die is aangebracht door de coronabeperkingen, weet Popma nog niet. Zo zijn de effecten van het tweede coronajaar nog onbekend. “Maar je kan nu al parallellen zien met de leerachterstanden. Ook daarbij zag je corona de reeds bestaande verschillen heeft vergroot.” Kinderen die van zichzelf al kwetsbaar zijn voor mentale klachten of opgroeien in omgeving die deze klachten sneller oproepen – bijvoorbeeld in arme gezinnen met veel stress – lopen dus extra risico. Ook omdat mentaal herstel, na het verdwijnen van alle coronabeperkingen, niet zo vlot gaat als bij volwassenen.

“We denken dat dat komt omdat kinderen nog biologisch in ontwikkeling zijn. Hun brein is nog plastisch, neurale netwerken worden aangelegd en moeten uitrijpen. Als kwetsbare kinderen in zo’n fase te lang te veel stress, te veel onzekerheid of te veel psychische problemen ervaren, dat kan het invloed hebben op de mate waarop zij op latere leeftijd bijvoorbeeld kunnen omgaan met de uitdagingen van het leven, op hun flexibiliteit.”

Stilstand

Coronamaatregelen betekenden bovendien voor veel jongeren een stilstand in hun ontwikkeling. Die ontwikkeling gaat in stappen, bijvoorbeeld van middelbaar onderwijs naar studie. “Als het dan twee jaar niet lekker lukt die studie op te starten omdat je je eenzaam voelt omdat je toevallig niet in een studentenhuis woont, als je niet de veerkacht kan opbrengen of voldoende sociale vaardigheden hebt contacten te leggen, dan is het niet gek dat mensen stoppen met hun studie en teruggaan naar huis.”

Waar het nu om gaat, is jongeren te sterken. “Dan heb je de meeste impact”, zegt de jeugdpsychiater. “Scholen en ouders moeten aandacht hebben voor het kind.” Ouders moeten kinderen de ruimte geven voor hun verhaal, voor scholen zijn er bewezen effectieve programma’s als ‘De gezonde school’ of de Vreedzame school’. Het gaat erom de risico’s van negatieve levensgebeurtenissen zoveel mogelijk beperkt te houden. “We weten dat de meeste kinderen geen blijvende last hebben van één zo’n gebeurtenissen, bijvoorbeeld zo’n coronacrisis. Maar als je gemiddeld vier negatieve levensgebeurtenissen hebt meegemaakt, ga je een drempel over en is de kans op verslaving, armoede, minder gezondheid maatschappelijke en sociale problemen beduidend groter.”

Lees ook:

Opgelucht naar de kroeg, maar pandemie slaat gat in hun jeugd. ‘Voelde me eenzaam’

Zeven jonge twintigers vierden het einde van de lockdown in het Leidse poolcafé The Church. Ze zien de pandemie als een gat in hun jeugd.

Ggz-instellingen: Lange wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg zijn onoplosbaar

Te lange wachttijden teisteren de geestelijke gezondheidszorg al jaren. Nu zeggen de instellingen: ze oplossen lukt niet. Een debat over wat wel en geen ggz-zorg is, is daarmee ‘onontkoombaar’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden